مثل گاوهای پیشانی سفید به نظر می آمد. دور پیشانیش نواری پیچانده بود.

میگم اون چیه دیگه دور پیشونیت بستی!؟

_ چشمم درد میکنه روشو بستم.

میگم پیشونیت چه ربطی به چشمت داره!؟

_ سومیش درد میکنه.

میگم خوب چرا نمیری دکتر!؟

_ از روزیکه برق ِ پول، چشمای دکتر متخصص چشمی رو که چشمای منو مداوا میکرد گرفت، کور شده و خونه نشین.

***

بعضی ها فقط اشخاصی را بچه ملا بحساب می آورند که در ضمن مراسمی یک عمامه سرش گذاشته باشند و او هر روز صبح بعد از جابجا کردن آن روی سرش روبروی آیینه چند ساعت ریش مانند پشم گوسفندش را که نرم است و سیاه با شانه اینور آنور بکند.

بچه ملا اما در اصل چه با کت و شلواری با مارک کریستین دیور خود را بپوشاند، سه تیغه صورتش را صاف کند و یا با هلی کوپتر به مهمانی برود باز بچه ملا است.

یکی از مشخصه های بارزیکه در بین تمام بچه ملاهای جهان معمول است ساباندن مرتب دو  انگشت اشاره و شست به هم میباشد، به این معنا که: لطف کن و بر مبلغ افزا!

    چهار زانو نشسته بودم. خوابم می آمد، اما دلم نمیخواست که چشمانم بسته شوند. در روشنائی ای که مهتاب با آن رنگ پریده اش بدرون اطاق تابانده بود با زحمت به مرغان عشقم که سرهایشان را در بین دو بال خود فرو کرده و به خواب رفته بودند نگاه میکردم. کودکی هر کدام را بخاطر می آوردم و به این فکر میکردم که این پرندگان کوچک چه دل بزرگی دارند و چقدر صبرشان عظیم است. چه زیبایند و چه دوستی خوبی با هم دارند. چه خوب مرا میشناسند، و اینکه بدون داشتن قلم و دفتری تمام اعمالم را در ضمیرشان ثبت کرده اند.

    دلم نمیخواهد که چشمانم بسته شوند، اما خواب شگردهای خودش را دارد. خواب وقتی خسته میشود دیگر نه مرغ عشق میشناسد و نه خواهش دل برایش مهم میباشد. بدنبال چشمان باز من و تو میگردد، و بعد از یافتن مانند دودی نامرئی داخلشان میگردد.

    فرشته مرگ با لباسی فاخر به سراغم می آید. نه اینکه لباسش مایه تعجبم نگشته باشد، اما بیشتر از آن نداشتن داس مرگ به همراهش متعجبم ساخته بود. اگر خود را معرفی نمیکرد گمان میکردم کسی ست که برای گذراندن وقت و بدون هدف براه افتاده تا شهر را تماشا کند.

    بار خلوت بود. من بودم و دو تا از مرغان عشقم که بالهای خود را بکناری گذاشته بودند و بجایش دو دست تا مچ خارج شده بود. من کنار بار و دو مرغ عشقم روبروی من در کنار هم بر صندلیهای کوچکی بر روی بار نشسته بودند.

جام را بلند میکنم تا جام به جام مرغان عشقم بزنم که کسی دستم را در هوا از مچ میگیرد. با تعجب سرم را برمیگردانم. رنگ عجیب صورت مرد مرا از پرسیدن هر سئوالی پشیمان میسازد.

مرد بدون تکان دادن لبهایش بی مقدمه میگوید: "شما باید همراه من بیائید!"

خواستم سئوال کنم به چه جرمی، ولی بجای آن میگویم: "میبخشید منظورتونو متوجه نشدم، ممکنه خودتونو اول معرفی کنید!"

در حال در آوردن کارتی از جیب کت خود میگوید: "مرگ... فرشتهُ مرگ." و کارت را که عکس او را با داسی در دست نشان میداد به دستم میدهد.

از جا بلند میشوم، دستم را بسویش دراز میکنم و میگویم: "خوشوقتم. لازم نسیت من خودم را معرفی کنم، شما حتماً مرا خوب میشناسید" و صندلی کنارم را تعارفش میکنم.

با نارضابتی کنار بار مینشیند. میخواهم بپرسم که چه مینوشد ولی او قبل از آنکه حرفی بزنم با اشاره دست تعارفم را رد میکند و میگوید: "در حین خدمت بهیچ وجه!" بعد ساعت بزرگ بدون عقربه ای را از جیب خارج میکند، نگاهی به آن می اندازد و میگوید: "باید کمی عجله کنید!"

سرم از شراب داغ شده بود. دلم نمیخواست مرغان عشقم بدون من به خانه بازگردند، در جواب میگویم: "عجله کار شیطان است، شما اما فرشته اید! از این گذشته باید متأسفانه مأیوستان کنم، چون من بهیچ وجه نمیتوانم همراهتان جائی بیایم." بعد به دو مرغ عشقم که با کنجکاوی و تعجب به فرشته مرگ نگاه میکردند اشاره کرده و میگویم: "این دو دوست من کمی مست اند و اگر هم مست نبودند باز هم نمیتوانستند راه خانه را پیدا کنند، میبخشید."

فرشته مرگ به دو مرغ عشقم که تا آن لحظه متوجه شان نشده بود نگاه میکند، سریع از جا بلند شده به هر دو مؤدبانه سلام میدهد و سری به احترام خم میکند. بعد در چشمان من نگاهی می اندازد و میگوید: "میبخشید، من فکر کردم که شما تنهائید. پس من با اجازه میروم و یکدفعه دیگر بسراغتان می آیم. با فشردن دستانِ کوچک مرغان عشقم و با گفتن از آشنائیتان خوشحال شدم خداحافظی میکند و ناگهان غیب میشود.

من میمانم با دو مرغ عشقم که مستانه مشغول وصل کردن بالهایشان به خود بودند.

خوشبختی نه با عقل سر و کار دارد و نه با اخلاق. خوشبختی ذاتاً چیز سحرانگیزیست که به یک گذشته، به مرحله ی جوانی بشریت تعلق دارد. آن خوش اقبال ساده ای که از پری هدیه گرفته و نازپرورده خدایان است موضوعی برای ملاحظه عقلانی نیست، او سَمبولیست و ورایِ افراد و تاریخها ایستاده است. با وجود این انسانهای برجسته ای وجود دارند که از روی ورق زندگیشان »خوشبختی« را نمیتوان پاک کرد، و خوشبختیشان تنها در این نهفته است که آنها و تکلیف مربوط به ایشان در واقع همدیگر را پیدا کرده و ملاقات میکنند تا که خوشبختی نه زمانی دیرتر و نه زمانی زودتر متولد گردد.

***

خوشبختی یک چگونه است و نه یک چه، یک قریحه است و نه یک طرح.

***

خوشبختی تنها وقتی وجود دارد که ما از صبح چیزی طلب نکنیم و از امروز با سپاس آنچه می آورد بپذیریم. آری، ساعات سحرآمیز به کرات خواهند آمد.

مرغان عشقم را متحیر ساخته و به زلال ها در برف با شگفتی مینگرند.

کلمات قصارـ۴

۳۰ـ نیکی تا اندازه ای غمگین شده است.

۳۱ـ من برای تسلط به خویش تلاش نمیکنم. خویشتنداری یعنی اینکه بخواهم تصادفاً بر محلی از درخشش بی پایانِ هستی معنوی ام تأثیر بگذارم. اگر قرار باشد چنین دوایری دور خود بکشم، پس بهتر آن است که بیکار و فقط با تعجب عفریتهای مبهم را یه تماشا بنشینم و با خود تنها آن نیروئیکه این تماشاگه به من میبخشد به خانه ببرم.

۳۲ـ کلاغها مدعیند که تنها یک کلاغ قادر است آسمان را ویران سازد. در این ادعا تردبدی نیست، اما بر ضد آسمان چیزی را ثابت نمیکند، زبرا که معنای افلاک یعنی: عدم امکان کلاغها.

۳۳ـ شهدا جسم را دست کم نمیگیرند، آنها اجازه میدهند که آنرا بر صلیب ارتقاء دهند. آنها در این باره با دشمنانشان متفقند.

۳۴ـ از خستگی به ستوه آمدنش مانند گلادیاتوری بعد از جنگیدن است، کار او سفیدکاری کردن یک گوشه از اطاق اداره ای دولتی بود.

۳۵ـ داشتن وجود ندارد، فقط یک وجود، فقط یک وجودِ بعد از آخرین نفس، بعد از یک شوق بودنِ سرکوب گشته.

۳۶ـ در گذشته درک نمیکردم که چرا برای سئوال جوابی بدست نمی آوردم، امروز درک نمیکنم چگونه میتوانستم باور کنم که میتوانم سئوال کنم. اما من اصلاً باور نمیکردم، من فقط سئوال میکردم. 

**در روستاها و محله های فقیرنشین شهر بچه هائیکه اسباب بازی ندارند یک چوب یا نی را می برند، سوارش میشوند و تقلید راه رفتن اسب را درمی آورند.

از کتاب: <فاشیسم چیه، پرندس یا لک لک؟> از ییلماز گونی

ترجمه از: ایرج نوبخت در تاریخ ۸/۴/۱۳۵۸

بچه تازه یاد گرفته بود که اسم خودش را بنویسد و پدر که از این موضوع خیلی خوشخال به نظر می رسید گفت:

_ پدر سوخته بی شرف... چه زود یاد گرفته اسمشو بنویسه.

خوشحالی پدر در بچه هم اثر کرده و نوشت

((در))

((نیمکت))

((مدرسه باز شد))

پدر گفت:

_ جاکش عجب باهوشی یه. می دونم بالاخره واسه خودش آدمی میشه. بچه از یک تا ده نوشت. پدر که خوشحالیش حد و اندازه نداشت داد زد

_ سگ پدر... ناکس عدد هم می نویسه!...

بچه نقاشی هائیرا که با خطوط ساده کشیده بود به پدرش نشان داد؛ ردیف خانه ها... درخت ها... و خورشیدی که چشم و ابرو داشت و می خندید. پدر در حالیکه سر ذوق آمده بود گفت:

_ حالا منم برای پسرم یه نقاشی می کشم.

و درست وسط دفترچه نقاشی با مداد سبز شکل درختی را با برگ کشید و با مداد قرمز و زرد برای درخت گل گذاشت و روی شاخه ها پرنده های کاکل دار نارنجی و سرخ و بنفش نقاشی کرد.

بچه گفت:

_ بابا این چه درختی یه؟

پدر گفت:

_ میخوای چه باشه؟... درخته دیگه!...

_ خیلی خب، اما این خروسا چرا رفتن بالای درخت؟

_ خوروس؟ کدوم خوروس؟!... ایناکه خوروس نیستن، پرنده ن.

_ پرنده؟... اسمش چیه؟

پدر اسمی پیدا نکرد، مادر وسط حرفشان افتاد و گفت:

_ پسرم!... اینا پرنده های باباته.

از این ماجرا گذشت. روزی از روزها بچه که داشت می رفت مدرسه شاهد ماجرایی شد: زن و مرد جمع شده بودند. یک بچه پابرهنه داشت گریه میکرد و یک چاقوتیزکن و یک مرد چاق پیژانه پوش داشتند با هم بگومگو می کردند. مرد چاق می گفت:

_ حرفمو پس نمی گیرم... پس نمی گیرم... بازم میگم تو یه مردیکه ی پدرسوخته ی بی شرفی هستی.

چاقوتیزکن در حالیکه چانه اش از شدت عصبانیت می لرزید و رنگ صورتش سفید شده بود می گفت:

_ حرفتو پس بگیر.

_ پس نمی گیرم.

چاقو تیزکن گفت:

_ من بی شرف نیستم، من نونمو با عرق تنم درمیارم... اگه این وسط یه آدم بی شرف باشه اونم تویی.

مرد پیژامه پوش با عصبانیت به طرف چاقوتیزکن حمله کرد. چند نفری او را جدا کردند... مرد چاق در حالیکه دستهایش را حرکت می داد می گفت:

_ سگ پدر... میدونی من کیم؟

_ هرکی میخوای باش. تو حق نداری به من بگی بیشرف، بیشرف خودتی، پدرسگ هم خودتی.

عده ای پادرمیانی کرده می گفتند: ((نکنید)) ((ول کن بابا)) ((زشته)) ولی این حرفها مانع نشد که آندو دست به یقه نشوند. چاقو تیزکن با حرکتی که از او انتظار نمی رفت قیچی زنگ زده ای را که میخواست تیز بکند فرو کرد به شکم مرد پیژامه پوش و مرد توی خون غلطید. بچه تعجب کرده بود: با ترس و لرز از آنجا دور شد و در حالیکه به طرف مدرسه می دوید فکر می کرد ((چاقوتیزکن چرا اون مردو زد؟))

حتماً بخاطر اینکه گفته بود بی شرف، پدرسگ. اگه اینا بده چرا بابام پشت سر هم بمن میگه مردیکه ی بیشرف، کره خر، جاکش، پدرسگ...؟)) برای سئوالش نتوانست جوابی پیدا بکند.

سر کلاس انگشتش را بلند کرد و گفت:

_ آقا معلم!

معلم گفت:

_ چیه؟

بچه از سر جایش بلند شد و گفت:

_ آقای معلم! جاکش یعنی چه؟

شاگردان خندیدند و معلم که در مقابل این سئوال غافل گیر شده و در جواب دادن مردد بود پرسید:

_ چرا این سئوال رو کردی؟

بچه گفت:

_ پدرم... پدرم همش به من میگه جاکش.

بچه ها زدند زیر خنده و معلم هم که خنده اش گرفته بود، به بچه گفت:

_ بابات از بس تو رو دوست داره این حرفو میزنه.

_ خیلی خوب. چرا میگه بی شرف؟

بابات اینم میگه؟

_ بله!

معلم گفت:

_ شوخی میکنه، از قرار معلوم خیلی دوستت داره.

وقتی معلم این حرف را زد، دختربچه ایکه روی نیمکت و پهلوی او نشسته بود سرش را بیخ گوش پسرک آورد و نجوا کرد:

((ای جاکش بی شرف!...))

با بشقابهائی از طلا به گدائی چند دانه برنج میروند

کودکانی که راستی را دوست میدارند و نسلها میگذرد که همراه با دروغ رشد یافته اند.

خبرنگار: سلام. ممکنه خودتونو معرفی کنید؟

رهبر اپوزیسیون: فرمان رهبر. متولد سال ۱۹۴۵ در هراره. دارای دکترا از پاریس، آلمان و آمریکا. دوره لیسانس و فوق لیسانسم را در زیمباوه گذراندم. در حال حاضر در دانشگاه های آمریکا اقتصاد تدریس میکنم.

خ: ممکنه بطور خیلی ساده شرح کوتاهی از نوع حکومت و اقتصاد مطلوب خود را بیان کنید؟

ر: بله، البته. بنده خواهان حکومتی دموکراتیک هستم که در آن عدالت برقرار و مساوی تقسیم شود و آزادی احزاب و قلم و بیان و تمامی آزادیهای مندرجه حقوق بشر در آن برقرار و اجرا گردد.

خ: و نوع اقتصاد آن؟ اگر براتون ممکنه لطفاً کمی ساده تر بیان کنید تا همه فهمتر بشود.

ر: نوع اقتصاد مطلوب من، نوعی از اقتصاد بازار آزاد است که باید در آن حق به حقدار برسد!

خ: این جواب گذشته از سادگی، کمی هم شگفت انگیز به گوش میرسد. ممکنه کمی بیشتر بازش کنید!

ر: منظورم این است که صاحب سرمایه سودی میبرد، از آن سود به دولت مالیات میدهد و دولت هم برای شهروندانش جاده و میدان میسازد.

خ: خوب کمی هم توضیح دهید چگونه قرار است این ایده اجرا بشود؟ منظورم این است که چه کسانی باید این کارها را انجام بدهند؟ بگذارید کمی سئوالم را بازتر کنم! مثلاً کارخانه های کشورتان در حال ورشکستگی اند و خیل عظیمی کارگر در سطح کشور دارید که آینده نامشخصی دارند. چه کارهائی در حکومت مطلوب شما میتواند انجام شود تا قشر کارگر به آینده خود امیدوار شود؟ آیا کارگران بیمه بیکاری خواهند شد؟ برای ملیونها بیکار که چشمشان به حکومتی خواهد بود که برایشان کار ایجاد کند آیا فکری کرده اید؟ و اگر فکری در این باره نکرده اید، لااقل به این فکر کرده اید که آن چند ملیون بیکار دوباره از شما ناامید شده، اول بخود خواهند گفت بازهم رودست خوردیم و بعد مجبور شوند دوباره با فریاد از شما بپرسند پس آن وعده ها چه شد؟ آیا تحصیل در حکومت شما رایگان خواهد بود؟ همهُ شهروندان بیمه درمان خواهند شد؟ آیا معلمین تا سن بازنشستگی میتوانند به شغل خود در آموزش و پرورش ادامه بدهند؟ آیا کارگران بعد از یکی دو سال کار دیگر طعم بیکاری را نخواهند چشید و بیکار نخواهند ماند؟ آیا نمیخواهید کارخانه ها در کشورتان به تکینک مدرن امروزی مجهز باشند؟ و اگر اینطور است با کارگرانی که روبات ها کارشان را انجام میدهند و این باعث بیکاری آنها خواهد گشت چه میکنید؟ آیا ایده هایِ مشخص شغل زائی برای جوانان دانشگاه دیده که یا بیکارند و یا پس از تحصیل بیکار خواهند ماند شده است؟ آیا حق داشتن چند زن لغو میشود؟ و با آنها که چند زن دارند چه خواهید کرد؟ آیا ارتشی جدید بوجود می آورید یا همین ارتش و پلیس را به خدمت میگیرید؟ مدیران مدارس و دانشگاه ها؛ بیمارستانها، مؤسسات و ادارات دولتی و غیر دولتی مشاغلشان را حفظ خواهند کرد و یا از کار بیکار خواهند شد؟ و اگر جواب آریست چه کسانی جانشین آنها خواهند گشت؟ برای بحران مسکن فکری کرده اید؟ آیا با تمام کشورها پیمان دوستی خواهید بست و مبادله کالا خواهید نمود؟ چه وارد و چه قرار است صادر کنید؟ از چه کشورهائی میخواهید تکنولوژی وارد کنید؟ از کدام کشور کفش و لباس و مواد غذائی؟ آیا...

ر: آقای عزیز من گفتم درس اقتصاد میدهم، نگفتم که خدا هم هستم. از این گذشنه این سؤالها باید بعد از تشکیل دولت پرسیده شوند و نه حالا!! من که هنوز نمیدانم در چه پست دولتی مشغول خدمت به وطنم خواهم شد. پس لطفاً پاسخ به این سؤالها را بگذارید برای بعد از برقرار شدن آن نوع حکومتی که من و تمام دموکراتها خواهان آن هستیم، و برای تحقق آن از هیچ کوششی دریغ نمیکنیم. خب، اگر دیگر سؤالی ندارید من با اجازه مرخص میشوم. سلام منو لطفاً به اوبی برسونید و بهشون بگید: پدر بیامرز آدم قحط بود سر صبح اینو فرستادی سراغ ما!؟

از روبرویم می آمد. میگفتند خیلی با ادب است. میخواستم میزان ادب اش را بسنجم؛ تنه ام را به تنه اش زدم.

گفت: آقا چشاتونو باز کنید، این چه طرز راه رفتنه.

گفتم: شانس آوردید چیزی دیگر نگفتید، وگر نه مجبور میشدم بهتون فحش بدم.

صورتش سرخ میشود، رگ گردنش باد میکند و با فریاد میگوید: تو به (چیز) ننه ات میخندی!، (چیز) تو دهن ِ خواهر (چیز).

ادب سنجم از خجالت رنگش سرخ سرخ میشود.

***

با مرغ عشقم رفته بودم گردش. دم هر رستورانی میرسیدیم آهی میکشید.

بیخبر از حال درونش میپرسم: مگه تو با گاو و گوسفندا فامیلی که انفدر آه میکشی؟

با بغض میگه: نه، ولی با یکی از اون مرغ سوخاریای تو اون مغازه نسبت دوری دارم.

***

همیشه وقتی از دست پدرم عصبانی میشوم بهش میگویم: دلم میخواد سر تو ببرم! و او جواب میدهد: اوه، حالا کو تا تو بتونی سر آدم ببری! اول باید شیر بخوری تا شیر بشی، بعد بتونی خرس و فیل بکشی!

***

روزی گردش گیتی حضرات عیسی، محمد، موسی، نوح و ابراهیم را در باغی گرد هم  آورده بود. آنها در زیر درخت زندگانی نشسته و سرگرم گفتگو بودند.

بودا از راه میرسد، پس از سلام مینشیند و بلافاصله میپرسد: بچه ها زرتشتو ندیدید؟ باربد پس کجاست؟ 

خیر سرش مثلاً میخواد مهربونیشو بهم نشون بده! بخوره تو اون سرت با این مهربونی کردنت.

دیشب دست میکشید به بازوم، هی میلرزید و میگفت: بلوریِ من!. منم از حرصم دامنو دو وجب زدم بالا و رونامو نشونش دادم و گفتم: مگه پاهای من چشونه تو همش دست میکشی به بازوم!؟. تا چشمش افتاد به رونام آب از تو دهنش جاری شد. رعشه بجونش افتاد. ولی من فوری دامنو دوباره دادم پائین تا جونش دربیاد.

    هر دو زن ریز ریز میخندیدند.

زن جوانتر زمزمه کنان ماجراهائی را که با شوهرش شب قبل گذرانده بود تعریف میکرد. ده پانزده سالی اختلاف سن داشتند. شوخ بود و هنوز آمدن زن دیگری به کاشانه اش بعنوان هوو را تجربه نکرده بود. از شب قبل تعریف میکرد و از ته دل میخندید.

در ته چشم زنِ دیگر اما، غم مانند مشعلی جاودانه سو سو میزد و در حین گوش دادن، از زیر چشم دزدکی به پوست سفید، به پستانها و پاهای خوش تراش هووی خود که یکماهی از آمدنش به آن خانه میگذشت مینگریست. 

    دو سه روز پیش با پسرانم برای غذا خوردن به راه افتادیم.

قرار بود بنا به پیشنهاد پسر بزرگم غذای چینی بخوریم. در بین راه نمیدانم به چه قصد ناخواسته گفتم: چلوکباب هم بد نیست، به شرطی که از گوشتِ قربانی باشد!

    از مرد عرب پشت دخل که سفارش غذا را میگرفت پرسیدم: حاجی آقا، گوشت قربانی هم دارید؟

سرش را مانند میوه فروشی که میوه های خوبش را برای مشتریهای مخصوص خود کنار میگذارند نزدیک سرم میکند و آهسته میگوید: اَخی، شب عید، خودم تو همین آشپزخونه (با انگشت شست آشپزخانه را نشان میدهد) یک گوسفند پروار سر بردیم. هنوز مقداری از گوشت اش باقی مونده، هر سه پرس از اون گوشت باشه یا فقط پرس شما؟

_ هر سه پرس، و لطفاً بگید گوشت رو دو آتشه کباب کنند!

انگشتان دست راست را روی یکی از چشمهایش میگذارد و میگوید به روی چشم، دیگر امری نیست؟

_ سه تا کوکاکولا.

با انگشت اشاره چند بار روی شاسی های ماشین حساب روبرویش میکوبد. صدای چرتکه انداختن در گوشم میپیچد، بعد سرش را بالا کرده و میگوید: اَخی، با سه تا کوکاکولا جمعاً میشود 60 یورو.

ابروی راستم را به علامت تعجب بالا می اندازم و می گویم: حاجی اشتباه حساب نکردید؟ قیمتهائی که بالای سرتون آویزانند چیز دیگری میگویند. تقریباً دوبرابر قیمتی شده که باید بشود!

باز سرش را مانند زرافه ای به جلو می آورد و آهسته میگوید: حبیبی، گفتم که این گوسفند رو خودم این پشت تو آشپزخونه ذبح کردم. هم صد در صد اسلامی ذبح شده و هم اینکه گوسفند از اول برای اینکار تربیت شده بوده است!

در حال دادن پول میپرسم: اَخی! شما قبلاً تو ایران میوه فروش نبودید؟

قهقه میخندد و میگوید: ایران بودم، ولی نه برای کار کردن، بلکه برای گردش و چلوکباب خوردن!

    بعد از دو سه قاشق غذا خوردن ناگهان به یاد کلیپی افتادم که اتفاقی در یو توب دیده بودم و مردی را در اتاقی با همسر و دخترش نشان میداد که از زمین و زمان شاکی بود. و هنگامیکه خواست اوج نامهربانی زمانه و ناخرسندی خود را به تصویر بکشد گفت: قران میگوید هرکس دو هفته گوشت نخورد مسلمان نیست. آخه این چه مسلمانی ایست که شش ماه میگذرد و هنوز من و خانواده ام یکبار هم گوشت نخورده ایم؟ و بغضش میترکد و بغض زن و دخترش که در کنار هم با فاصله از مرد نشسته بودند هم همینطور.

و بعد فکر داستان انرژی اتمی مانند سرعت برق جای کلیپ را میگیرد و تصویر کویری داغ که شترها با باری از یونجه از میانش در حال عبور بودند در جلوی چشمم ظاهر میشود. نگاهی به ریحان و تربچه داخل بشقاب سبزیها میکنم و به این فکر می افتم که تا همین چهل پنجاه سال قبل، مردم بخاطر غروری که داشتند با سیلی صورتشان را سرخ نگاه میداشتند تا همسایه ها به فقرشان پی نبرند. و پیشتر از آنها مردم بهتر میدانستند که با نان و آب میتوان گرسنگی و تشنگی را رفع کرد و این باعث مهربانی آنها بود. و پیشتر از آنها هم شاید مردم فقط یکبار در سال گوشت میخوردند؛ گوشت قربانی!

    غذایم سرد شده بوده و پسرانم در حال جویدن غذا با تعجب به من نگاه میکردند.

"سپس زمین را به نیکی برشکافته ایم و در آن دانه ها رویانیده ایم. نیز انگور و سبزی ها و درخت زیتون و خرما و بوستان های انبوه و میوه و علف برای برخورداری شما و چارپایانتان".

    هنوز هم باور کردن چیزهائی که با این دو تا چشام میبینم برام سخته.

جل الخالقی میگم و با صدای بلند، طوریکه مرغها هم بشنَوَن ادامه میدم: عجیبه، چرا اینا کاراشون مثل آدما شده!   

    بعد از روشن شدن هوا متوجه میشم اونکه یکی دو ساعتی مثل مادر مرده ها کنار پنجره نشسته، مادر نوزاد و صاحب ۹ تخمیه که در لونه تخمگذاری جا گذاشته. تعجبم وقتی بیشتر میشه که میبینم برادرش با یکی از خواهرای جوونترش که بی میل به تخمگذاری نیست، مرتب در رفت و آمد به داخل لونه تخمگذارین!

    دیشب نوزاد تا یک قدمی مرگ پیش رفت. نمیدونم چی روی زمین پیدا کرده و خورده بود! اول فکر کردم داره خواب میبینه و هی می افته تو چاهی یا چاله ای. هی بی حس پخش زمین میشد و مثل پروانه ها هنگام مرگ بال بال میزد.

در اثنای گریه کردن از این صحنه دلخراش فیلم هم میگرفتم. نمیدونم این کار رو برای اثبات بیگناهیم میکردم و یا مثل اونائیکه پروانه های خوشگلو با سوزن روی پارچه های خوش جنس و خوشرنگ به تاریخ پیوند میزنن میخواستم منم یک همچین کاری بکنم!؟، آیا میخواستم مثل دکتر جکیل در آزمایشگاه اطاقم با چشمام مردن یک پرنده کوچلو رو که هنوز یک مترم نمیتونه بپره ببینم و از جون کندنش فیلم بگیرم تا ثبت تاریخ کنم!؟.

    خدا را شکر. زود پی بردم که این حالتها در اثر خوابدیدن نیست، دست به کار شدم و آنچه به عقل ناقصم میرسید کردم: اول مدت ده دقیقه گذاشتمش زیر نور چراغ مطالعه. چون بدنش سرد شده بود. انگار بک قطعه کوچک یخ رو تو دستت گرفته باشی. بعد با زور یک میلی گرم آب رو که با چند سر سوزن نمک قاطی کرده بودم با سرنگ کردم تو حلقش و از پشت خوابوندمش زیر چراغ مطالعه و آروم دو سمت شکمشو با دو انگشت ماساژ دادم (گلاب بروتون، چون حیوونی نمیتونست فضله خارج کنه، باید این کار رو میکردم. اول فکر کرده بودم تنقیه ش کنم بهتره، ولی وسیله لازمو نداشتم و فکر کردم شاید اینکار براش خطرناک باشه. در حین ماساژ دادن دائم مثل بچه ها تو خواب ناله میکرد)، بعد دوباره چرخوندمش دوباره رو شکم و گذاشتم نور چراغ بهش کمی جون بده. ده دقیقه نگذشت که شروع کرد مثل آدمای مسموم بالا آوردن. هرچی دونه هرکی از راه رسیده و چپونده بود تو دهنش همه رو استفراغ کرد رو دست و پام. سرشو به راست و چپ میچرخوند، گردنشو مثل غاز پائین و بالا میبرد و از چینه دونش دونه ها رو بالا می آورد و در حال تکون دادن سر به چپ و راست از تو نکش پخش میشدن رو من. خدا رو شکر کردم عرق نخورده واللا بوی استفراقش اطاقو پر میکرد. بعد شروع کرد، گلاب به روتون، فضله از خودش خارج کردن؛ فضله ها مثل قیر سیاه رنگ و نرم و لزج بود (در حالت معمولی فضله های مرغان عشق کاملاً خشک است و میشود مثل یک دانه عدس از جائی برداشت و جای دیگر گذاشت). تو دلم گفتم: یا حضرت عباس، نکنه چیزی خورده که باعث خونریزی معده ش شده باشه. یکربعی خیر سر دائیش که باعث تموم این اوضاع اونه، هرچی تو معده اش بود خالی کرد.

    خوشحالم از اینکه تونستم با مداوای اولیه جون یک پرنده رو از خطر نجات بدم و خوشحالتر به این خاطر که از ابتدا تا انتهای ماجرا رو با دوربینی که در دست چپ نگه داشته بودم فیلمبرداری کردم. حالا اما احساس آرامش وجدان میکنم، هرچند هنوز هم دقیقاً نمیدونم سهم مقصر بودن من در این قضیه چیه و چه مکافاتی براش باید قائل شد.

کلمات قصارـ۲

۱۵ـ مانند راهی در فصل پائیز: بلافاصله پس از جاروب شدنش روی خود را دوباره با برگهای خشک میپوشاند.

۱۶ـ قفسی در جستجوی یک پرنده بود.

۱۷ـ در این مکان هرگز نبوده ام: دم و بازدم طوری دیگر بود، فریبنده تر از درخشش خورشید به هنگامیکه ستاره ای در کنارش جای دارد.

۱۸ـ اگر این امکان وجود میداشت که برج بابل را بدون بالا رفتن از آن بنا کرد، امکان اجازه داشتن اینکار هم میرفت.

۱۹ـ اجازه نده شیطان به تو بباوراند که توانا به مخفی ساختن اسرار از او میباشی.

۲۰ـ پلنگ ها به معبد هجوم آورده و کوزهای آب مقدس را تا آخرین قطره مینوشند؛ این کار مرتب تکرار میشود؛ عاقبت مردم میتوانند زمان آمدن را پیش بینی کنند و حضور پلنگ ها دیگر بخشی از مراسم نیایش آنها میگردد.

۲۱ـ مانند دستی که سنگ را محکم نگاه داشته است. دست تنها به این خاطر سنگ را محکم گرفته است تا آن را هرچه دورتر پرتاب کند. اما در آن دور دستها هم ره پیداست.

۲۲ـ تو مشق شبی. تا آنجا که چشم کار میکند دانش آموزی دیده نمیشود. 

میپرسم: میبخشید خانم، آیا سمعکی دارین که بشه باهاش فکر دیگران را خوانا خوند و احتیاج به عوض کردن باطری نداشته باشه؟ میدونید، آخه من وقتی باطری سمعکم تموم میشه، دیگه نمیشنوَم مغزم چی میگه. مثل آدمهای کر میشم و همه چیز یادم میره. در این مواقع حالم همیشه پریشونه. هرچی بهم میگن شاید از سمعک باشه، شاید باطریش خالیه! نمیدونم چی باید جواب بدم؟ منکه نمیشنوم چی بهم میگن. چی بشه یکی وقت کُنه برام باطری تازه بندازه و من بتونم براشون توضیح بدم که بی باطری موندن خیلی مسخره و ناخوشاینده.

فروشنده لبخندی میزنه و مؤدبانه میگه: میبخشید، ولی فکر کنم شما مغازه را اشتباه گرفته اید! برای خواندن افکار مردم احتیاج به عینک دارید و نه سمعک. مغازه بغل دستی ما عینک فروشیست!

از شوخ بودنش خوشم میآد. تو چشمش میخونم که اونم از من بدش نیامده و مشغول فکر کردن به چیزیه. اما هرچی به خودم فشار می آرم فکرشو بخونم مؤفق نمیشم.

باطری سمعک ام ضعیف شده. ازش خواهش میکنم برام تو سمعک باطری نو بذاره.

فروشنده نگاه دقیقی به من میکنه. برق نگاهش چشامو میزنه و مانع خوندن از تو چشماش میشه.

انگشت شست و اشاره شو داخل سوراخ گوش راست میکنه، مغزشو که شبیه به هزارپا میمونه بیرون میکشه، میذاره تو کشوی میز و درشو قفل میکنه. بعد با لبخندی فاتحانه که صورتشو تا آخرین لحظه ترک نمیکنه و با تکان دادن سر بی مغزش مشغول عوض کردن باطری میشه.

    دیشب اتفاقی در یو توب قطعه فیلمی از رزا لوکزمبورگ دیدم. کمی به یاد فیلم دیکتاتور بزرگ با هنرنمائی چارلی چاپلین افتادم.

بعد از مدتها که میل ترجمه از روی یک فیلم یا قطعه ای از یک تآتر با من بود، این قطعه فیلم مرا سر شوق آورد و آن را به فارسی برگرداندم.

این اولین کارم از این دست است. کار راحتی نیست، مخصوصاً برای کسی که درصد شنوائیش با گذشت عمر مرتب در حال کمتر شدن است.

شاید که این تجربه، زیربنای کارهای بعدی را استحکام بخشد.

    حضار محترم، تا همین چند وقت پیش، به بعضی از ما خاطر نشان میکردند که بیش از چهل سال صلح پشت سر گذارده ایم. و از آن به نتیجه رسیده اند که ما به پیشواز زمانی میرویم که در آن تکامل صلح امکان پذبر است.

تکامل در صلح وهم ذوب شده ای بیش نیست. آنانکه چهل سال صلح را خاطر نشان میکنند، جنگهائی را که خارج از اروپا رخ داده اند و اروپا نیز در بعضی از آنها دست داشته است فراموش میکنند.

مسئولیت خطر جنگ در جهان به عهده آن طبقاتی ست که خیال مسلح شدن بر روی زمین و دریا به بهانه حمایت از حراستِ صلح را دوست میدارند!

اما همچنین احزاب لیبرال هم که از هرگونه مخالفتی با نظامیگری دست کشیده اند مسئولند. چنین ادعا میشود که جنگیدن در طبیعت انسان نهفته است و کسی که خود را مسلح نگرداند، مانند طعمه ایست در میان همسایگانش. نظر ما اما طور دیگریست: مردم جهان میتوانند و باید در صلح با همدیگر زندگی کنند.

براووووو... براووووو.

حاکمین فکر میکنند دارای این حق اند که برای چنین سؤالی حیاتی بدون پرسش از مردم به تنهائی تصمیم بگیرند.

حالا من از شما سئوال میکنم: آیا اجازه داریم جنگی را که ما خواهانش نیستیم بدون دادخواهی انجام پذیرش سازیم؟

ـ نه... نه... هرگز... نه.

اگر از ما بخواهند که آلت قتاله را به سوی دوستان فرانسوی مان و یا دیگر برادرانمان نشانه رویم، فریاد خواهیم کشید: نه، ما این کار را انجام نمیدهیم.

    جای تعجب است که متهم در چند سال گذشته تعداد بیشماری از بدترین نطقهای آتشین ایراد کرده، اما میدانسته که چگونه از محکوم شدن بگریزد و این دلبلی ست بر هوش سرشار متهم. او بخاطر سخنان تند و تیزش معروف است. او نام روزایِ سرخ را بیجهت با خود یدک نمیکشد. بنا به دلایل ذکر شده، باید متهم مجازات خود را، معنای آن را، گذشته اش و دشمنی غیر عادی و شدیدش با دولت را که از مسلک ایشان برمیخیزد بپذیرد.

    من به نکات مهم اتهام آقای دادستان اشاره میکنم. ادعای ایشان به این شرح است: من بر علیه نظامیگری به فعالیت پرداخته ام و خواسته ام از وقوع جنگ جلوگیری کنم و چون نمی توانستم از وسیله مؤثرتری استفاده کنم، مگر آنکه از سربازان درخواست نمایم: "اگر به شما دستور شلیک دادند، اطاعت نکرده و شلیک نکنید."

آری، قضات گرامی؛ من تصمیم گرفتم به آنچه اعتقاد دارم عمل کنم.

چه استدلال مقاومت ناپذیری! اما اجازه دهید تا توضیح دهم که این استدلال از عقیده آقای دادستان سرچشمه میگیرد و نه از عقاید سوسیال دموکراتها. ما به این معتقدیم که تصمیم گیری برای جنگیدن و زمان وقوعشان را نه فقط ارتش، دستور از بالا و یا فرمانبرداران وابسطهُ زیر دست به عهده دارند، بلکه این اکثریت مردم هستند که تصمیم میگیرند و تصمیم نیز با آنهاست.

اگر اکثریت مردم به این باور برسند ـ و زنده ساختن این باور و این آگاهی در آنها از وظایفی ست که ما سوسیال دموکراتها به عهده گرفته ایم. بنابراین باز میگویم: اگر اکثریت مردم به این آگاهی برسند که جنگها یکی از زشترین، وحشی ترین، ارتجائی ترین و ضد مردمی ترین پدیده هاست، بنابراین دیگر جنگها بیمعنی و ناممکن میگردند.  

_ مرسی پائول.

_ برای چی؟

_ به این خاطر که در سفرها همراهیم میکنی و تنهام نمیذاری.

_ اما خودت میبینی که تنها نیستی. همه بهت تبریک میگن و برات احترام قائلند.

_ احترام برای رزای سرخ؟

    یک مجرم خطرناک روبروی شما ایستاده است. یک منفور دولت. زنی که بوسیله دادستان مارک بیوطن بودن بر او خورده است. در باره بیوطن بودن با دادستان همعقیده نیستم، زیرا که من وطنی بزرگ و مهربان دارم که هیچکدام از دادستانهای پروس دارای آن نیستند. زیرا مگر وطن بجز آن خیل عظیم مردان و زنانیست که کار میکنند؟

حضار گرامی، شما میدانید که در درام شیلر؛ هنگامیکه والن اشتاین در آن شب با چشمانی پژوهشگر ستاره ها را نظاره میکرده تا مسیر حرکت معماهای آینده را رمزگشائی کند میگوید: روز نزدیک است و مارس حاکم بر ساعات ماست.

این کاملاً با زمان امروز ما همخوانی میکند. هنوز مارس، این خدای خونین جنگِ لحظه ها حاکم است، هنوز قدرت در دستان کسانیست که فقط به جنگلی از اسحله متکی اند، هنوز هم جنگهائی تدارک دیده میشوند، هنوز هم بر مجلس مسلط اند، و باز هم هرچه بیشتر بارهای نظامی در راهند، اما همانطور که والن اشناین گفته است: روز نزدیک است، روزیکه به ما متعلق است. و روز این گونه نزدیک خواهد گشت اگر ما؛ کسانیکه در زیر قرار داریم روزی در بالا قرار گیریم. نه بخاطر فانتزی های خونین، تمرد و طغیان و یا آنطور که دادستانها با چشمانی ترسان به آن عقیده دارند؛ برای دست به کشتار زدن. نه، ما وقتی به قدرت برسیم، ساختاری اجتماعی بنا مینهیم که شایسته انسان و انسانیت است. اجتماعی که استثمار انسان بوسیله انسان برایش ناآشناست. اجتماعی که در آن مردم دست به کشتار دیگران نمیزنند. اجتماعی که ایده های بانیان قدیمیترین مذاهب و فلسفه را به حقیقت پیوند خواهد داد تا فرارسیدن این روز را هرچه زودتر آماده سازد. برای اینکار باید علیرغم میل تمام دادستانها و قدرتهای نظامی نهایت نیرویمان را به کار بندیم.

کلمات قصار.  

نظارت بر معصیت، رنج، امید و طریق حقیقی

۱ـ طریق حقیقی از روی طنابی میگذرد که نه در ارتفاع، بلکه تنگ زمین بسته شده است. اما انگار بجای از رویش گذشتن، بیشتر موجب سکندری خوردن میگردد.

۲ـ تمام اشتباهات انسان از ناشکیبائی او برمیخیزد، از یک توقف منظم پیش از موعود و آشکارا به سیخ کشیدن چیزهایِ گویا.

۳ـ دو معصیت اساسی در انسانها وجود دارد که بقیه معصیت ها از این دو سرچشمه میگیرند: ناشکیبائی و کاهلی. آنها بخاطر نا شکیبائی از بهشت رانده شدند، و بخاطر کاهلی به آنجا بازنمیگردند. شاید هم فقط یک معصیت اساسی وجود داشته باشد: ناشکیبائی. آنها بخاطر ناشکیبائی رانده شدند، و بخاطر ناشکیبائی بازنمیگردند.

۴ـ سایه بسیاری از گوشه نشینان تنها با لیسیدن رودخانه مرگِ به مَد نشسته خود را مشغول میدارند، زبرا که این رودخانه از ما جاریست و هنوز طعم نمکین دریای خودمان را داراست. رودخانه موهایش از تهوع سیخ میشود، جریان آب معکوسی را انتخاب و مردگان را شناور بر آب زنده میسازد. آنها اما خوشبختند، ترانه های شُکر میخوانند و برآشفتگان را نوازش میدهند.

۵ـ از یک نقطه مشخص به بعد دیگر راه بازگشت باقی نمی ماند. باید به این نقطه دست یافت.

۶ـ لحظه نهائی تکامل انسان همیشگی ست. به این خاطر متقکرین جنبشهای انقلابی به درستی تمام آنچه کهنه است را باطل اعلام میکنند، زیرا که هنوز چیزی اتفاق نیفتاده است.

۷ـ یکی از مؤثرترین ابزار فریب نزد شیطان، دعوت به جنگیدن است. 

هو انعکاسیست از های!

بازم برادره مثل خروس جنگی شده. البته من درسمو گرفتم و میدونم چکار کنم.

ده دقیقه میگذره که مثل مجسمه روبروشون واستادم و نگاشون میکنم. حیوونیا نمیدونن چطوری عکس العمل نشون بدن. همه کنار هم مثل بچه مدرسه ای ها؛ در یک خط منتظر تنبیه شدن قرار گرفتن. ده دقیقه تو سکوت نگاشون میکنم. تو این ده دقیقه جیک هم نزدن! ده دقیقه تموم که میشه میگم: حتما باید براتون مبصری کنم تا مثل آدم آروم بگیرین!؟ بعد به برادره میگم: هی جوجه، مواظب باش که داری کم کم عصبانیم میکنی! به جای اینکه خودتو بزنی به موش مردگی، یه کم فکر کن!

با مظلومی میگه: با منی؟

مثل مبصرای عصبانی میگم: نخیر، مدتیه دیوونه شدم دارم با خودم حرف میزنم! خوب معلومه با تو ام. مگه ما تو این اطاق چند تا مثل تو داریم؟

با پر روئی میگه: تو اصلاً نمیدونی ما کدوممون به کدومه! هر چی میشه هی زرتی یخه منو میچسبی!

حق داره. همشون شبیه همدیگه ان، پنج تاشون رنگ آبی آسمونی دارن، هفت تاشون سبز روشنن، با خالای سیاه. طول میکشه تا تشخیص بدم کدومشون به کدومن. اینو هم من میدونم و هم اون بچه پر رو! باید یه جوری مغز کوچلوشو از کار بندازم و فریبش بدم! لهجمو مثل خودش ولی پر روئیشو کمی بیشتر میکنم و میگم: جوجه، خیلی بلبل زبونی میکنی! نکنه میخوای چلچله شی! نیم وجبی روتو برا من زیاد میکنی؟ دیگیتالیت میکنم! چیپ چیپیت میکنم تا دیگه نگی منو نمیشناسی!

با تعجب مثل طوطیای خنگ که خودشونو برای لوس کردن اینور و اونور میکنن؛ اینور و اونور میکنه و میگه: دیگیتالیت میکنم چیه عمو! مگه چیپ چیپی کردن کشکه! یه روز برامون اسم میذاری یادت نره کی به کیه! یه روز فکر میکنی رومون رنگای مختلف بپاچی یادت میمونه چه رنگی ایم! حالام که میخوای دیگتالیمون کنی! اصلاً دیگتالی کردن یعنی چی؟! چیپ چیپی کردن چی چیه؟!

داشتم دوربینمو آماده میکردم، بهش گفتم: دیگیتالی یعنی الان از چشات عکس میگیرم، بعدشم تک تک خالای رو بالتو ثبت میکنم، و آخر سر همهُ اینا رو به صورت چیپ در میارم بقدر سر سوزن، میچسبونم رو نکت! تا ببینم بازم میگی نمیتونم از دیگرون تشخیصت بدم یا نه.

نگاهی به اینطرف و اونطرف میکنه، تا میاد در بره سه چهار تا عکس ازش میگیرم و میگم: دیدی خودتو لو دادی!

در حال پرواز باز برام شیشکی میبنده و میگه: زکی! آقا رو باش! میخواد رو نک ما چیپ بکوبه! نمیدونه ما خودمون یه پا دارکوبیم!

من سرم رو خیلی کم رو به بالا طرف آسمون میگیرم. نه اینکه سر بزیر باشم، نه، عادت دارم بیشتر به روبروم نگاه کنم. هرچه روبروم فضا بازتر باشه، اعتماد به چشمام هم بیشتر میشه، بعد میتونم همه جا رو خوب ببینم.

تنها وقتی میخوام چشم تو چشم خورشید کنم، وقتی میخوام ستاره ها رو بشمرم؛ سرم رو بالا میکنم.

و وقت هائیکه سراغ تو رو از ماه میگیرم.

تا این عدد سیزده کاری دست ما نده انگار راحت نمیشه.

یکی دو ساعتی از نوشتن ماجرای اتفاق افتاده امروز نگذشته بود که زنگ تلفن به صدا میاد. لعنت بر شیطانی میگم و به کار خودم مشغول میشم. بعد از ده زنگ صدا قطع میشه. در حال گفتن خدا را شکر بودم که باز زنگ به صدا میاد. اینبار دوازده بار و با هر بار زنگ انگار آهنگری با دستگاه جوشکاریش مشغول جوش زدن دو قطعه ازعصب های پاره شده ام به همدیگه میشه.

چند تانیه بعد باز زنگ به صدا میاد، گوشی رو با عصبانیت برمیدارم و به آلمانی میگم: چیه، چه خبره!؟

صدای خسرو از اونور سیم میگه: سعید خبری شده؟ چرا گوشی رو بر نمیداری؟ بابا تو هم کارت خیلی درسته!

هنوز عصبانی بودم و میگم: آخه دیوونه بعد از صد سال هنوز هم نمیدونی باید بذاری اول دوبار زنگ بزنه و بعد دوباره شماره بگیری؟

با نگرانی میگه: مگه تو برای آدم حواس میذاری آخه؟

با تعجب میگم: چی شده بازم؟

میگه: امروز داشتم تو اینترنت دنبال مطلبی میگشتم، بعد گفتم بیام ببینم تو تو این مدت چی نوشتی. این چیزا چیه تو نوشتی؟ خونریزی در سیزده یعنی چی!؟ کسی زخمی شده؟

میگم: مگه من به زبون چینی نوشتم که متوجه موضوع نشدی؟

با دلخوری میگه: خوب بابا، حالا ما یه چیزی گفتیم. خودت میزونی؟ آنفولانزای خوکی نگرفتی؟ مرغا چطورن؟

عصبانیتم کمتر شده بود، گفتم: مرسی، هر جفتشون میزونن. دست منم چند جاش زخمی شده ولی مهم نیست.

میپرسه: سعید فکر میکنی چون امروز سیزدهم  هستش این اتفاق افتاده، یا دلیل دیگه ای داره؟

میگم: خسرو جون، اگه این اتفاق رو در خواب میدیدم میتونستم بهت جواب درست بدم، ولی چون در بیداری و جلوی چشمم رخ داده چی میتونم بگم؟ آدم این روزا به چشمش هم نمیتونه اعتماد کنه!

میپرسه: خوب اگه این اتفاق رو تو در خواب میدیدی، بعد چطور تعبیرش میکردی؟

میبینم مثل اینکه ول کن معامله نیست و افتاده رو دنده گپ زدن. میگم: تعبیرش این میشد که من تمام وقت امروز و فردا و پس فردا و پس پسین فردا و پس پس پسین فردا رو پاورچین پاورچین میگذروندم، طوریکه حتی نشه استکان چای از دستم بیفته بشکنه و تمام این مدت رو با جمع کردن ششدانگ حواسم از این ور خیابان به اونور خیابان میرفتم تا ماشینی زیرم نکنه، یا دوچرخه بهم نزنه و یا یک هفته با کسی رفت و آمد نمیکردم! و....

که میگه: سعید مثل اینکه حال و حوصله ت امروز زیاد میزون نیست، برای همین بیشتر از این اذیتت نمیکنم.

ازش بخاطر تلفن کردن تشکر میکنم و برای پس فردا قرار دیداری با هم میذاریم.

نگاهی به داخل جعبه میندازم. گوشه ای نشسته و خونریزی انگشتش قطع شده. تا میبینه دارم نگاش میکنم میگه: یعنی چی اینکارا!؟ زود بیارم بیرون.

میخوام بگم چقدر پرروئی پسر، ولی دلم نمیاد، میگم: تا آروم نگیری و برام تعریف نکنی جریان چی بوده همون تو میمونی.

با پر روئی! میگه: مگه چکاره ای!؟

میبینم بد بیراه هم نمیگه، ولی برای اینکه متوجه بشه چون منم تو این اطاق زندگی میکنیم پس جریان به من هم مریوط میشه، طوریکه باورش بشه میگم: پس چی خیال کردی!؟ فکر کردی هیچکاره ام؟ و یا فقط مسؤل خرید غذا برای جنابعالی و تر و تمیز کردن کثافتکاریتون!؟ نه اینطورم که خیال میکنی نیست! من هم کلانترم، هم دادستان و هم قاضی!

میگه: زکی!

تو دلم میگم خدا رو شکر بلد نیست شیشکی ببنده! و میگم خلاصه هر موقع دوست داشتی بیای بیرون خبرم کن.

عصبانی میشه و میگه: اِهه، مگه زبون حالیت نمیشه!؟ دارم یه ساعته بهت میگم بیار منو بیرون.

منم با لحن خودش میگم: منم ۵۸ دقیقه ست دارم میگم اگه نگی چی شده نمیای بیرون. باید از سیر تا پیازو تعریف کنی بعد میای بیرون!

میگه: باشه، ولی اول بیار بیرون بعد تعریف میکنم.

میگم: باشه، ولی یادت باشه دروغ بگی تو آتش جهنم میسوزی!

میگه: من که نمیدونم جهنم چیه و کجاست، ولی اگه سوزشش اندازه سوختن جای زخم انگشتم باشه بهت قول میدم که دروغ نگم.

از تو جعبه درش میارم و میذارمش روی زانوم، چند قطره آب بهش میدم و میگم بفرما، من گوشم!.

خودشو کمی جابجا میکنه و میگه: از وقتی شروع کرده به تخم گذاشتن، صد دفعه هم بیشتر بهش گفتم بیا از منم تخمدار شو. ولی انگار نه انگار که منم برادرشم. یا با بابامون جفتگیری میکنه یا با اون دو تا داداش نره خرم! 

امروز زودتر از همه از خواب بلند شدم، رفتم فوری دون خوردم تا اولین نفر باشم که بهش غذا میده. ولی هرکاری کردم قبول نکرد از دهن من غذا بگیره. منم عصبانی شدم دو تا نک محکم زدم تو سرش، بعد پرسیدم حالا چی؟ گفت برو گمشو بیشعور. منم عصبانیتر شدم، اومدم نک سوم رو بزنم، اونم اومد جاخالی بده و تصادفاً نکم خورد به چشمش! که مثل قمر خانوم! پرید از لونه بیرون و شروع کرد به گاز گرفتنم.

دلم براش کمی میسوزه و میگم: خوب به تو چه که خواهرت با کی میخواد جفت گیری کنه.

با اندوه میگه: به تو چه یعنی چی؟ مگه من برادرش نیستم؟ خوب منم دل دارم!، چطور میتونه با بابام جفتگیری کنه ولی با من نمیتونه؟

میگم: خوب تو رو مثل برادرش دوست داره و اونا رو یه جوری دیگه! تازه مگه دست توست که بخوای با تو هم جفتگیری کنه؟ اون آزاده با هرکی که خوشش میاد این کار رو انجام بده.

در حال پریدن میگه: آقای کلانترو باش! خوبه مارشال نشدی! و نزدیک استراحتگاه یهو شیشکی بلندی برام میبنده!!

متلک انداختن، بی ادبی و شیشکی بستنش نه تنها ناراحتم نمیکنه، بلکه از اینکه میبینم خونریزی انگشت ظریف پاش بند اومده و دوباره سرحاله کلی کیف هم میکنم. تنها، تعجبم از اینه که نمیدونم از کی شیشکی بستنو یاد گرفته.

برای اولین بار در عمرم شاهد دعوای دو پرنده به قصد کشت شدم.

اول فکر کردم دارن مثل همیشه با هم بازی خرکی میکنن، بعد تعجب کردم، گفتم بهتره ازشون تو این حالت فیلم بگیرم و با نشون دادن فیلم متوجه شن که چقدر وحشی شده بودن.

زمانی متوجه درگیری شدم که یکی از برادرها که اتفاقاً رابطه اش با من بد هم نیست، روی میز کنار سوراخ لونه تخم گذاری خواهرش ایستاده و با او که تویِ لونه بود در حال جنگیدنه.

اول فکر کردم داره مثل بقیه به خواهرش غذا میده، ولی بعد از ادامه به نگاه کردن متوجه شدم نه بابا این دو تا صبح به این زودی، هنوز هوا روشن نشده دارن با هم دعوا میکنن.

پیش خودم گفتم حتماً از قبل اختلاف داشته و دارن با هم تصویه حساب میکنن تا اختلافشون رفع بشه. و موضوع رو جدی نگرفتم.

سرم به کارم مشغول بود که یهو صدای جیغ و فریادشون بلند میشه. نگاه کردم، دیدم خواهره از لونه خارج شده و همونجا روی میز مشغول زد و خورد با برادرشه! تو دلم گفتم: جل الخالق! به حق چیزهای ندیده! این دیگه چه صحنه ایه! که دیدم این دو مثل دو تا گلوله کاموا تو هم پیچیدن و قل قل خورون در حال نک زدن و گاز گرفتن همدیگه از رو میز افتادن رو زمین جلوی پای من که در حال فیلم گرفتن بودم.

اومدم با دست چپ که آزاد بود از هم جداشون کنم که نامردی نکردن! و هر دو چند جای دستمو گاز گرفته و زخمی و خونی کردن.

دوربین رو میندازم یکطرف (شانس آوردم افتاد روی کاناپه) و دو دستی مشغول سوا کردنشون میشم.

کار آسونی نبود، چون باید مواظبت هم میکردم در اثر کشیدن این دو از هم دردشون نیاد و یا دست و پاشون که در هم گره خورده بود نشکنه.

خلاصه مؤفق میشم و جداشون میکنم. هر دو میپرن طرف محل استراحتگاهشون و مشغول خستگی در کردن میشن.

منم برای شستن دست زخمی و خونین شده ام بخاطر جلوگیری از مبتلا شدن به آنفولانزای خوکی! به دستشوئی میرم. بعد از برگشتن میبینم دوباره افتادن رو زمین و در حال جنگیدنن. اینبار شده بودن درست عین یک گلوله کاموا!

داد میزنم که مگه خروس جنگی شدید!؟ و با مکافات از هم جداشون میکنم. چون از انگشت برادره خون قطره قطره میزد بیرون و قطع نمیشد، پس تو دستم نگهش میدارم و خواهرش با زحمت میپره دوباره طرف استراحتگاه.

در حال پاک کردن خون انگشت پاش با دستمال کاغذی متوجه میشم که خون به این زودی بند نمیاد. ناچار انگشت زخمیشو لای دستمال کاغذی جدیدی قرار میدم و با فشار دو انگشت محل خونریزی رو چند دقیقه ای نگه میدارم و در این بین جعبه ای مقوائی پیدا میکنم  و جنگجوی زخمی رو داخلش میذارم و جعبه رو کنارم قرار میدم.

هر وقت برای اطمینان از اینکه حالش خوبه یا نه، نگاهی به داخل جعبه میندازم برادر زخمی شده برای اعتراض دادی میزنه (فکر میکنه انداختمش زندون، اونم تو یک تک سلولی. نمیدونه انداختمش تو اطاق در بسته مخصوص بیماران خطرناک روحی و روانی!).

خواهره پرهای زیر نک و بالهاش خونی شده، ولی دلش نمیخواد بهش دست بزنم، حتی خجالت هم میکشه که من اونو در این وضع ببینم و خودشو از رد نگاهم مخفی میکنه. منم زیاد مزاحمش نمیشم و از راه دور ازش فیلم میگیرم تا بتونه خودشو بعداً ببینه.

بعد از نیم ساعت استراحت کردن وقتی میبینه نوزاد رو کردم تو لونه (گفتم شاید با این کار نوزاد هم جریان دعوای دائی با مادرش از یادش بره! و هم تخم های تو لونه بی گرما نمون!)، میپره میاد میره تو لونه تخم گذاری و خسته و با پرهای خونین میشینه رو ده تخمی که مثل جونش دوستشون داره.

برگ درختان سبز در نظر هوشیار

هر ورقش دفتریست معرفت کردگار

برگ اول:

دود ملایمی زیر طاق های ضربی و گنبدهای کاروانسرای آجیل فروش ها لمبر می خورد و از دهانهُ جلو خان بیرون میزد.

برگ آخر:

دلش می خواست بخوابد. و خوابید. آرام خوابید. و طناب جوری سیخ و صاف بر بالای آب، نزدیک سرش مانده بود که هر کس می دید می گفت:

"مردی خود را در آب حلق آویز کرده است."

زنگ تلفن بصدا میآید. به خود میگویم: کاش کسی باشد که میداند باید بگذارد اول دو بار زنگ به صدا آید و بعد از قطع کردن آن دوباره تماس بر قرار کند تا من با خیال راحت از اینکه با دوستی صحبت خواهم کرد گوشی را بردارم.

زنگ بعد از دو بار به صدا در آمدن خاموش میشود و من خوشحال.

با رسیدن صدایش به گوش من، فوری غمی در فضا سوار بر ارتعاشات الکتریکی خود را جلوی چشمانم نشسنه در گوشه ای تاریک ظاهر میگرداند.

بعد از حال و احوال پرسی میگوید: میبخشی همیشه با خبرهای ناخوشایند ازت سراغ میگیرم و باعث زحمتت میشم.

برای دلداری دادنش میگویم: خبر مرگم رو هم بمن برسونی برام خوشاینده!

صدای نفس های نامرتب اش به گوش میآمد و خبر از تند زدن قلب اش میداد.

برای آرام کردنش با ملایمت میگویم: داشتی تعریف میکردی.

_ بازم دیشب همون خوابو دیدم! خواب دیدم خودمو آماده پرواز کردم، چند بار درجا بال بال زدم، لحظه پریدن اما باز دستی محکم ساق پامو گرفت. و من خسته از بال زدن برای رها کردن پام از آن دست قوی خیس عرق از خواب پریدم.

طوریکه بداند به شرح دادنش از خواب با دقت گوش داده ام میگویم: بهت تبریک میگم. تو خواب قبلی هر دو پاهات بوسیله دو دست قوی نگه داشته شده بودند، ولی اینبار تنها یک دست مانع پروازت شده بود. میشه با تمرین دونده سریعی شد و شناگر ماهری اما پرواز رو نمیشه فراموش کرد.

حالا دیگر صدای نفس اش منظم شده بود و من به این می اندیشیدم چه خوب خواهد شد در خواب بعدیِ او دستی در کار نباشد و بتواند بپرد و اوج بگیرد تا آن دوردستهای آسمان.  

کاش پیشم بودی و با من از پنجره باز اطاق به تماشای اولین روز بهار در آغاز زمستان به تماشا مینشستی.

پرتو خورشید نیمی از سه ساختمان دست راست حیاط را طلائی رنگ ساخته.

بر دیوار طبقه چهارم به بالای خانه ای، درخت سایه بزرگش را پهن کرده.

گنجشکها یکی یکی، چندتا چند تا از درز آجرها در میان، دوری میزنن تو هوا بعد میشینند رو شاخه ها. سابه هاشون رو دیوار بزرگ میشه؛ میرخصن با هم، میخندن با هم.

به پنجره ای که از عکس شاخه ها پر شده خیره میشم. جنگلی روشن، جنگلی از شاخه و نور را میماند. کاش پیشم بودی و میدیدی جنگل عشق مرا.

کاش بودی و میدیدی پرندگان عشقم چه زیبا و عاشقانه ترانه زندگی سر میدهند، کاش بودی و میدیدی چه با شکوه میپرند با هم.

در اولین روز بهار در فصل زمستان، وزن ها بی وزن، سنجش بیدستگاه میگردد. و بعد نه فاصله ای میماند و نه زمانی برای دیرتر، نه زمانی برای زودتر.

تو میمانی و من و سایه های ما که بزرگ و طلائی رنگ بر دیوار حیاط زمزمه کنان، تنگ در آغوش هم میرقصند.

عشق من به تو

شاید

مثل عطش باشد به آب

شبیه ریشه به خاک

شاید

مانند کودکی باشد محتاج بغل

مانند دلی محتاج نفس

 شاید هم

مثل آهوی چشم تو باشد

و صحرای خیال من 

مردی یک طوطی زیبا داشت. این طوطی اما دارای یک عیب بود؛ دائم میگفت: من یک کمونیست ام.

با اینکه این عادت طوطی اعصاب مرد را داغان کرده بود، اما نمیشد هم طوطی را از این کار منع کرد.

روزی مرد تصمیم میگیرد برای سه هفته به مسافرت برود، و چون نمیتوانست طوطی را همراه خود ببرد پس او را در جایخی قرار میدهد.

مرد پس از از سه هفته به خانه بازمیگردد و طوطی را از جایخی خارج میسازد. بعد از آب شدن یخها دوباره طوطی سر حال می آید اما دیگر حرف نمیزد.

مرد برای به صحبت آوردنش میگوید: من یک کمونیستم، من یک کمونیستم.

طوطی در جواب میگوید: من اما دیگه نه. سه هفته تبعید به سیبری کافیم بود.

فرانس مونته فرینگ Franz Müntefering

<۶۹ ساله>

رئیس پیشین حزب سوسیالیست های آلمان SPD

قرار است در 12 سپتامبر با دوست دختر خود

میشله شومَن  Michelle Schumann

<۲۹ ساله>

ازدواج کند.

به این میگن مرد!

به اون یکی هم صد البته میگن شیر زن!

مبارک باشه انشاءالله.

عاشقانه

آن که می گوید دوستت می دارم

خنیاگر غمگینی است

که آوازش را از دست داده است.

            ای کاش عشق را

              زبان سخن بود

هزار کاکلی شاد

                     در چشمان توست

هزار قناری خاموش

در گلوی من.

            عشق را

            ای کاش زبان سخن بود

آن که می گوید دوستت می دارم

دلِ اندوهگین شبی ست

که مهتابش را می جوید

            ای کاش عشق را

            زبان سخن بود

هزار آفتاب خندان در خرام توست

هزار ستارهُ گریان

در تمنای من.

            عشق را

            ای کاش زبان سخن بود

                                                   احمد شاملو

                                                        ۵۸.۴.۳۱   

قزاق و کُرد

    در مرز ترکیه به مانعی بر نخوردیم. اردو پس از اتراق کوتاهی در قصبهُ پنجوین به راحتی تا شهر سلیمانیه پیش رفت و آنجا متوقف گردید.

    دو سه روز بعد متصرف یعنی حاکم سلیمانیه از ما دیدن کرد و در ضمن تعارف معموله تقاضا نمود سرگرد اوت افراد سواره و پیاده، سیستم تفنگ ها، تعداد توپ و مسلسل و مهماتی که همراه آورده صورت بدهد. هدف خود و مقصد سربازان ایرانی را هم معلوم کند.

   به او جواب داده شد: این گروه تابع ستاد مارشال فن در گلتس پاشا فرمانده سپاه ششم در عراق عرب است و مأموریت دارد در مقابل تجاوز روس ها به دفاع پردازند. لهذا راجع به مسائل مذکور باید به فرماندهی کل رجوع نماید. رفت موضوع را به مافوق خود گزارش بدهد دیگر خبری از او نشد.

    عید نوروز و سیزده سال ۱۲۹۵ شمسی را در چادرهائی بیرون شهر، وسط یک دشت سبز و باصفا و هوای خوش، برگزار کردیم، آن ایام فقط ابراهیم بیک مجاهد و اتباعش که حقوقشان عقب افتاده بود مزاحم می شدند.

    در سلیمانیه شنیدیم: ژاندارم های ایرانی در خطه کرمانشاهان با کمک معدودی از عساکر عثمانی، بین کرند و پاطاق، در برابر حملات سواره نظام روس مقاومت به خرج داده اند. نظام السطنه و همراهان نیز در قصر شیرین بسر می بردند. من نتوانستم با آن ها تماس بگیرم. سرگرد اوت هم به واسطهُ بی تربیتی دستگاه پست و تلگراف مجبور شد چندین بار با اعزام پیک مخصوص به بغداد عاقبت کار خود را به مقامات مافوق گزارش بدهد و کسب تکلیف کند. جوابی نمی رسید. با وجود تنگدستی توقف اردو در سلیمانیه خیلی به طول انجامید...

    چیزی نگذشت در اورامان و مریوان جنبشی پدید آمد. سران عشایر آگاه شدند که قشون روس پس از باز شدن جاده ها قصد تجاوز به خاک آن ها دارد و می خواهد از آنجا به سلیمانیه راه یابد. عموماً خود را در خطر دیدند و در صدد ائتلاف و دعوت چریک های مسلح بر آمدند.

    سپس پیاپی خبر رسید: سرکرده های اورامی و مریوانی، با ارشاد مشایخ نامبرده، پس از جمع آوری چند هزار تفنگچی سوار و پیاده به دفاع برخاسته، لشکر مهاجم روس را در گردنه های آریزوگاران منهزم ساخته آن ها را در کوه و کمر تا دامنهُ آبیدر (یعنی پشت شهر سنندج) به عقب رانده اند و سرتیپ (زاخارچنکوف) فرمانده روسی بر اثر تلفات بسیار دیگر جرئت نکرده از سنندج خارج بشود.

    سرگرد اوت مرتب اخبار واصله را به بغداد گزارش می داد.

    در سال اول مهاجرت این شکستی قابل ملاحظه بود که از طرف عشایر غرب به قشون روس وارد آمد....

    در حاشیهُ این مطلب باز راجع به روش دیویزیون قزاق حکایت میکنم: سی و هشت سال بعد از آن وقایع وقتی در دورهُ دوم مجلس سنا لایحهُ (پیمان بغداد) مطرح گردید، من به عنوان سناتور مخالف ضمن نطقی مشروح در جلسه علنی گفتم: «عشایر ایرانی نژاد که تعصب ملی دارند زیر بار سیاست بازی های خارجی به زیان میهن عزیز نمی روند و اگر لزوم پیدا کند خود با دشمنان ایران رأساً به مبارزه برمی حیزند». و جنگ کردها را با عساکر روس در صفحات کردستان دلیل آوردم.

    در پایان آن جلسه سناتور سپهبد امیر احمدی (فرمانده سفاک سپاه غرب قبل از سلطنت رضا شاه کبیر) که با ژست های پهلوانی به لایحهُ فوق فقط یک رأی موافق داده بود، پیش من آمد و این طور رجز خواند:

    _ رفیق، از قرار معلوم من و تو یکبار دیگر هم دست و پنجه نرم کرده ایم.

    _ با اظهار تعجب پرسیدم: کی و کجا؟

    پاسخ داد: در نبرد اورامان! آنجا من هم در رأس یک دسته سوار قزاق پیشاپیش افواح ژنرال (زاخارچنکوف) با کردها می جنگیدیم. پس از آن که چند چریک شما را از پای درآوردم مجروح شدم و نشان گرفتم.

به او گفتم: متأسفانه من در آن زدوخوردها شرکت نداشتم والّا تیرم درست به هدف می خورد....

چنان که پیداست، قصهُ پیر پاره دوز روایتی عامیانه است، ساخته و پرداخته بر اساس آنچه شیخ فریدالدّین عطّار نبشابوری از زندگانی ابراهیم اَدهم به دست داده است، در تذکرة الاولیا.

مطلب قابل ذکر این است که عطّار از گذشتهُ ابراهیم سخن نمی گوید، و ابتدای حال او را تنها از آن جا نقل میکند _ و آن هم به همین اختصار _ که «او پادشاه بلخ بود و عالمی به زیر فرمان داشت، و چهل سپر زرین در پیش و چهل گرز زرّین در پس او می بردند. یک شب بر تخت خفته بود ، سقف خانه بجنبید، چنان که کسی بر بام بُوَد.

    گفت: _ کیست؟

    گفت: _ آشنایم. شتر گم کرده ام.

    گفت: _ ای نادان! شتر بر بام می جوئی؟ شتر بر بام چه گونه باشد؟

    گفت: _ ای غافل! تو خدای را بر تخت زرّین و در جامهُ اطلس می جوئی؛ شتر بر بام جستن از آن عجیب تر است؟

    آتشی در دل وی پیدا گشت.» *

    ماجرای ابراهیم و شاگرد سلمانی هم تحریفی از این جزء تذکره است:

    «روزی مُزّینی موی او را راست می کرد. مریدی از آنِ او آنجا بگذشت، گفت «چیزی داری؟»، همیانی زر آنجا بنهاد، بر گرفت و به مُزّین داد. سایلی برسید و از مزّین چیزی خواست، مزّین گفت «این همیان بر گیر». ابراهیم گفت «این همیان زر است». گفت «ای بطّال! به آن کس که می دهم می داند که چیست!»._ ابراهیم گفت هرگز آن شرم با هیچ چیز مقابل نتوانم کرد.»

    و آخرین ماجرای قصّه نیز در تذکرةالاولیا چنین آمده است:

    «نقل است که روزی بر لب دجله نشسته بود و خرقهُ ژندهُ خود را بخیه می زد. یکی بیامد و گفت: _ در گذاشتن مُلک بلخ چه یافتی؟

    سوزن در دجله انداخت، به ماهیان اشارت کرد که سوزنم باز دهید؛ هزار ماهی سر از آب برآورد هر یکی سوزنی زرین در دهان گرفته!

    ابراهیم گفت: _ سوزن خود می خواهم.

    ماهیکی ضعیف سوزن او به دهان گرفته برآورد.

    ابراهیم گفت: _ کمترین چیزی که یافتم به ماندن ملکِ بلخ ، این بود؛ آن دیگرها تو دانی!»

    حکایت اخیر را جلال الدین محمد بلخی نبز به نظم آورده است:

        هم ز ابراهیم ادهم آمده ست

        کاو ز راهی بر لب دریا نشست

        دلق خود می دوخت بر ساحل روان.

        یک امیری آمد آنجا ناگهان

        کآن امیر از بندگان شیخ بود،

        شیخ را بشناخت، سجده کرد زود

        خیره شد در شیخ و اندر دلق او

        شکل دیگر گشت خُلق و خلق او،

        کاو رها کرد آنچنان ملک شگرف

        بر گزید آن فقر بس باریک حَرف!

        شیخ واقف گشت از اندیشه اش

        (شیخ چون شیر است و دل ها بیشه اش!)

        شیخ سوزن زود در دریا فکند

        خواست سوزن را به آواز بلند،

        صد هزاران ماهی اِللّهیی

        سوزنِ زر در لبِ هر ماهیی

        سر بر آوردند از دریای حقّ

        که: «بگیر، ای شیخ، سوزن های حق!»

        رو بدو کرد و بگفتش: «ای امیر!

        ملک دل به یا چنان ملک حقیر؟»

    نام و نسب ابراهیم را پاره ئی ابراهیم بن ادهم بن منصور بن زید بلخی نوشته اند، و پاره ئی به اشتباه ابراهیم بن ادهم بن منصور بن نوح سامانی، که پیداست از نام ابراهیم ابن احمد سامانی به خطا افتاده ادهمی بر آن افزوده هر دو را یکی شمرده اند به ویژه که شهرت هر دو نیز ابو اسحاق بوده است؛ حال آن که مرگ شاهزادهُ سامانی به سال ۳۳۶ هجری روی داده و مرگ ابراهیم ادهم را بعض تذکره نویسان ۱۶۲ ضبط کرده اند و بعض دیگر میان سال های ۱۶۰ تا ۱۶۶ **

    آن چه در شرح حال ابراهیم ادهم نوشته اند، از کراماتش که چشم بپوشیم، نسخهُ شبیه به اصلی از افسانهُ زندگی سیدارتا به دست می دهد: شاهزاده ئی که کاخ پادشاهی پدر را وانهاد و در جست و جوی حقیقت به تفکر پرداخت و بودا شد! _ تمامی آنچه در ترجمهُ زندگی ابراهیم آمده است، از چگونگی «بیدارباش» شنیدن او در بیابان (چنان که فریدالدین عطار باز نموده) تا سخنان او و دیگر چیزها _ نکته به نکته «عبرت بودا» و «بیداری سیدارتا» را به خاطر می آورد. و از یاد نباید برد که زادگاه ابراهیم ادهم شهر بلخ است، از مهمترین مراکز آئین بودا و جایگاه معبد بزرگ بودائی نوبهار.

    آیا از درآمیختن افسانهُ ابراهیم ادهم و ابراهیم احمد _ شاهزادهُ در به در سامانی چه در نظر داشته اند؟ برای حقیقی جلوه دادن افسانهُ خود شاهزاده ئی واقعی می جستند؟

_________________________

* لغت نامهُ دهخدا: «... شاهزادهُ بلخ بود. روزی به شکارگاه هاتفی در گوش سر او ندا داد که ای ابراهیم آیا تو بدین کار آمدی؟ _ از شنیدن آواز شوری در درون او افتاده از اسب به زیر آمد و جامهُ خویش به شبانی از شبانان پدر داده پشمینهُ او در پوشید و روی به صحرا نهاد».

** لغت نامهُ دهخدا: به سال ۱۶۰ یا ۱۶۶ در فزای هیزفطیه به شهادت رسید.

از کتاب کوچه، احمد شاملو (زیر چاپ) 

ـ پایان ـ  

به شنیدن این حرف ابراهیم از خواب غفلت بیدار شد و نقاب جهل از پیش چشمش به کنار رفت. تاج شاهی را از سر برداشت، لباس درویشی پوشید و سر به کوه و بیابان گذاشت. هفت سال تمام آوارهُ دشت و صحرا بود. برگ و ریشهُ علف های بیابانی را می خورد و عبادت خدا را می کرد تا این که پس از هفت سال یک روز به شهر آمد تا موهای سرش را که مثل جوکی ها شده بود اصلاح کند، بس که بد هیبت شده بود استاد سلمانی رغبت نکرد دست به او بزند. شاگرد سلمانی دلش به رحم آمد و او را کنار کوچه نشاند و به راه رضای خدا مشغول اصلاح سر و موی او شد... همان طور که ابراهیم زیر دست شاگرد سلمانی نشسته بود شنید جارچی ها توی شهر جار می کشند که «هر کس خبری از ابراهیم اَدهم بیاورد هفت شتر بار طلا و جواهر پاداش می گیرد!» _ ابراهیم رو به شاگرد سلمانی کرد و گفت: «این پاداش انسانیّت توست؛ برو نشانی مرا بده و توانگر شو!»

    باری، ابراهیم را پیش مادرش بردند. از دیدار او شادی ها کرد و او را به آغوش گرفت گفت: «پسر جان، حیفت نیامد پشت پا به تخت و تاج پادشاهیت بزنی و مثل جوکی ها به غارهای کوه پناه ببری؟»

    ابراهیم خنده ئی کرد و گفت: «مادر! سلطنتی را که امروز دارم با هزار از آن جور پادشاهی ها عوض نمی کنم!»

    مادرش با تعجب پرسید: «از کدام سلطنت حرف می زنی؟»

    ابراهیم دست مادرش را گرفت و او را به کنار رودخانه ئی برد که از وسط باغ می گذشت، بعد سنجاق موی مادرش را برداشت به رودخانه انداخت و ندا داد:

_ ماهی ها! سنجاق موی مادر ابراهیم را بیاورید!

ناگهان روی رودخانه از هزارها ماهی پوشیده شد که هر کدام سنجاق جواهرنشانی به دهان گرفته بودند، قیمت هر یکی خراج یک سالهُ کشوری!

    ابراهیم گفت: «نه، من سنجاق اصلی مادرم را می خواهم!»

    که به یک چشم بهم زدن، ماهی بسیار کوچکی روی آب آمد که سنجاق مادر ابراهیم به دهنش بود. ابراهیم رو به مادرش کرد و گفت: «آن سلطنت واقعی این است!»

    و دوباره به دنبال عبادتش سر به صحرا گذاشت.

                                                 [ضبط کننده عباس پور قدیری](نقل به معنی)

_ وای بر تو، ابراهیم! هیچ فکر کرده ای جواب خدا را چه بدهی؟... من و این دخترها با هم محرمیم، و با وجود این، خدای عالم در مقابل این گناه هر کدام مان را با چهل تازیانه کیفر داد. تو که سال هاست هر شب چهل دختر نامحرم را وامیداری لخت و عور به خوابگاهت بیایند خدا می داند چه کیفری به انتظارت است!»

    پیر پاره دوز شکر خدا را به جا آورد، جلو دختر نشست همهُ حال و حکایت را از سیر تا پیاز برایش گفت: از روزی که دختر با حرمسرای شاهی به سیاحت بازار آمده بود، تا عاشق شدن خودش، و مردن دختر و باقی حال و حکایت را. و دختر که اینها را شنید آهی کشید و گفت: «خوب. پیداست که قسمت این بوده و خدای عالم این جور می خواسته. من هم زندگی دوباره ام را از تو دارم. چاره ئی نیست. همین جا پیش تو می مانم و زنت می شوم».

    باری. دختر همان جور که گفته بود زن پیر پاره دوز شد و همان جا تو پستوی دکّهُ پینه دوزی پیش او ماند و پس از چندی هم از او آبستن شد و، نه ماه و نه روز و نه ساعت و نه دقیقه که گذشت براش پسری آورد که اسمش را گذاشتند ابراهیم اَدهم.

    سال ها گذشت. ابراهیم بزرگ شد و گذاشتندش مکتب تا این که به ده سالگی رسید.

از آنجا بشنوید که یک روز زن پادشاه تو حمّام چشمش به مادر ابراهیم افتاد و بس که دید شبیه بیچاره دخترش است مهرش جنبید و از کار و بارش پرسید، و وقتی فهمید زن یک پاره دوز فقیر است گفت اِلّا و لِلّا که باید با من بیائی به قصر و ندیمهُ من بشوی. و او را خواهی نخواهی همراه خودش برد به قصر شاهی، و به فرمان او قصری هم کنار قصر شاهی برای او بنا کردند که از آن به بعد با شوهر و پسرش آن تو زندگی کنند. پیر پاره دوز هم شد مونس و همدم پادشاه، که از آن پس فقط سری و بالینی از هم جدا بودند.

    یک شب که پادشاه به یاد دخترش افتاده بود و دلش گرفته بود رو کرد به پیر پاره دوز و گفت نقلی برای من بگو. پیر قبول کرد و گفت: «قبلهُ عالم به سلامت باد! بدان و آگاه باش که روزی روزگاری پیش از این، پادشاه مهربان مردم دوستی که در یک گوشه از زمین خدا با عدل و داد به شهر بزرگی سلطنت داشت هوس کرد که با اهل حَرَمش در قلمرو پادشاهی خودش گردشی بکند. این بود که فرمان داد جارچی انداختند توی شهر که به فرمان قبلهُ عالم هر کاسبی دکّه اش را باز بگذارد و خودش برود تو خانه اش در را به رویش ببندد که اهل حرم بتوانند آزادانه در بازار شهر گردش کنند...»

    دختر پادشاه که دید شوهرش می خواهد سرگذشت خودشان را بگوید پرید وسط حرف که: «نه، این قصّه زشت بی سر و ته چه گفتن دارد؟ قصّه دیگری بگو!» _ اما پادشاه که سخت کنجکاو شده بود درآمد که: «اِلّا و لِلّا باید همین قصّه را بگوید!»

    پیر پاره دوز گفت: «قبلهُ عالم به سلامت باد!... از قضای اتفاق در آن شهر پیر مرد پاره دوزی زندگی می کرد که جز پستوی دکّهُ خودش جائی را نداشت. رفت تو پستو و پرده اش را انداخت، اما از سوراخ پارگی پرده بیرون را نگاه می کرد و همین که چشمش به جمال دلارای دختر پادشاه افتاد آه از نهادش برآمد و به یک دل نه به صد دل عاشق و شیدای او شد...

قصه ابراهیم ادهم یا پیر پاره دوز.

    یکی بود یکی نبود. غیر از خدا هیچکی نبود.

در زمانه های قدیم، در شهر بلخ پیرمرد فقیری زندگی می کرد که به اش پیر پاره دوز می گفتند. ته بازار بزرگ شهر، کنار دروازه، دکهُ کوچکی داشت که توش کار می کرد و بخور و نمیری در می آورد، چون هیچ کس را نداشت همان جا تو پستوی دکّه هم می خوابید. و روزگارش به همین شکل می گذشت تا این که روزی از روزها جارچی انداختند توی شهر که به فرمان قبله عالم باید فردا صبح همهُ دکاندارها دکان هایشان را باز بگذارند و خودشان بروند تو خانه هاشان درها را روی خودشان ببندند، که اهل حرم شاهی به تماشای بازار و خیابان می آیند.

    فرمان اجرا شد و کاسب ها و دکاندارها بازار را قُروق کردند. پیر پاره دوز هم رفت تو پستو پشت پرده ئی که دکّه و پستو را از هم جدا می کرد گرفت نشست. امّا از شما چه پنهان، از پارگی پرده بیرون را نگاه می کرد که ، یک بار چشمش افتاد به جمال دختر پادشاه، هوش از سرش بدر رفت و یک دل نه، صد دل عاشق او شد، به طوری که آرام و قرار برایش نماند و از آن به بعد، دیگر نه خوابش را می فهمید نه خوراکش را.

    از قضای اتفاق، هنوز هفته ئی از این جریان نگذشته بود که، زد و دختر پادشاه ناخوشی سختی گرفت، سر شبی تب تندی کرد و پس افتاد، هرچه دوا درمان کردند فایده نداد. و، دم صبح خبر آمد که دختر، در عین جوانی، به رحمت خدا رفته!

    پادشاه و اعیان شهر با چشم گریان و دل بریان نعش بیچاره دختر را برداشتند بردند قبرستان، شستند و خاکش کردند و با دل داغدار برگشتند رفتند ردّ کارشان. اما از آنجا بشنوید که پیر پاره دوز هرچه از غصهُ دختر اشگ ریخت و گریه کرد دلش آرام نگرفت. با خودش گفت: «حالا که آن نازنبن ناکام دستش از زندگی کوتاه شده، چه بهتر که بروم پیش از آن که تن بلوریش خوراک مار و مور بشود یک دل سیر نگاهش کنم، بوسه ئی از لب های قشنگش بردارم و سرم را بگذارم روی سینه اش شاید خدای عالم دلش به رحم بیاید و جان مرا هم بگیرد تا دست کم در آن دنیا بتوانم همدم او بشوم!»

    این را گفت و تو تاریکی شب بلند شد رفت قبرستان، گور دختر را شکافت و کفن را از صورتش پس زد، اما همین که لب هایش را روی لب های دختر گذاشت، دید یالِلعَجَب، تن دختر هنوز گرم است! شستش خبردار شد که نخیر، دختر نمرده. فی الفور قبر را با خاک و سنگ پر کرد، دختر را به کول کشید برد تو پستوی دکانش، درفش پینه دوزیش را برداشت رگ دختر را زد. و دختر، همین که چند قطره خونی از تنش رفت، به قدرت خدا عطسه ئی زد، چشم هایش را باز کرد، بلند شد نشست، این ور و آن ورش را نگاه کرد و با حیرت پرسید: «من کجام؟ این جا کجاست؟»

از گونتر لاخ من Günther Lachmann سپتامبر ۲۰۰۹ در   Welt online  

نوشته ای شش صفحه ای با تیتر "تدارک سند ائتلاف" منتشر شده از سوی وزارت کشور آشکارا خواستار حق بیشتری برای حافظان قانون اساسی گردیده است. برای اولین بار در تاریخ جمهوری فدرال آلمان قرار است به سازمان امنیت حتی اجازه دست درازی به خانه ها را بدهند. یک تصمیم خطرناک.

برخی "ایده ها" را جمع آوری میکنند و برخی دیگر  "امیال" را. سیاستمداران در جریان مبارزات انتخاباتی با اینگونه بیانات بطور آشکار تصمیمهای اساسی سیاست خود بعد از انتخابات را مخفی میسازند.

هنگامیکه همین چند هفته پیش در وزارتخانه وزیر بازرگانی تئودورـ کارل تسو گوتنبرگ Theodor-Karl zu Güttenberg (CSU) استراتژی سیاست های اقتصادی و مالیاتی ظاهر گشت، آنرا به عنوان "مجموعه ای از افکار" سست بی اهمیت جلوه دادند، مجموعه افکاری که وزیر آنرا بعلت نامناسب بودن نپذیرفته است. کارمندان او اما یقیناً آنرا طور دیگر میدیدند.

نویسندگان اثر خود را "طرح کلی سیاست صنایع" نامیده بودند. و قرار بود بر طبق آن، تعهدات موظفه بازرگانی برای تأمین هزینه رفرم مالیاتی شرکتها بعد از انتخابات نمایندگان مجلس فدرال دوباره پس گرفته شود و در مقابل مالیات بر ارزش افزوده بر مواد غذائی و روزنامه ها افزایش یابند.

حالا کاغذی از وزارت کشور معروف میشود، کاغذی که یقیناً بدون دلیل با الفاظ "تدارک سند ائتلاف" طبقه بندی نشده است. بلافاصله بعد از آگاه شدن مردم از آن، برونو کال Bruno Kahl رئیس دفتر وزیر کشور وولفگانگ شویبله Wolfgang Schäuble (CDU) با عجله از یک نوع "لیست درخواست ها" نام میبرد و مدعی میشود که وزیر کشور بی اطلاع از این قضیه اند. در گفتار کال شنیده میشود که مقاله شش صفحه ای "هنوز به سطح مدیران اداره هم نرسیده است". از این گذشته کاغذها مربوط به "بخش داخله وزارت خانه" میباشند و به "تدارک سند ائتلاف" مربوط نیستند.

کال میداند که چرا او چنین قلعه هایی با کلمات میسازد. او مایل است تا آنجا که ممکن است از قضیه حراست کند و اجازه ندهد تا کسی به ماجرا دقیق شود. زیرا آنچه کارمندان مسئول برای امنیت شهروندان آرزو میکنند واقعاً وحشت انگیز است. تعرض آنها با این هدف انجام میگیرد که پایه ای ترین حقوق اساسی شهروندان را تضعیف کنند. برای اولین بار در تاریخ جمهوری فدرال آلمان قرار است به حافظان قانون اساسی مطابق این بند اجازه داده شود برخلاف آنچه که در قانون اساسی کتباً تأکید شده است؛ حق خدشه ناپدیر بودن ایمنی خانه شهروندان را زخمی کنند. طبق نقشه های کارمندان باید مأموران مخفی اجازه بازرسی کامپیوتر آنلاین را داشته باشند. اما این هم کافی نیست. مأمورن مخفی اجازه دارند همچنین وسائل شنود و عملیات اکتشافی ضربتی در خانه های شخصی مردم انجام دهند.

تا کنون به دلایل منطقی فقط پلیس دارای اجازه این نوع از بازرسی بود. تنها یک قاضی میتواند اجازه این مأموریت ها را صادر کند. آنچه همکاران شویبله اکنون در حال نقشه کشیدن اش هستند خاطرات تاریکی را زنده میسازد. این "لیست درخواست ها" یک حمله به آزادی است. چه کسی مایل است چنین آرزویی داشته باشد؟

اگر هم شویبله با تصورات و افکار همکارانش ناآشنا بوده باشد، با این حال در نهایت این روحی ست که از وزارت خانه او برخاسته است. همین امر در مورد گوتنبرگ هم صادق است. فقط تصور کردن آن سخت است که چرا کارمندان وزارت خانه چنین ایده هایی تا حد پخت از پیشنویسهای چند صفحه ای را تکامل بخشیده اند در صورتیکه آنرا با اصول اولیه سیاست وزیر در تضاد میدیدند. هیچکس با کمال میل کاری را برای انداختن درون سطل آشغال انجام نمیدهد. 

به این خاطر چنین کاغذهایی را باید جدی انگاشت، نه در تمام جزئیات ، اما در اساس بیانشان. نزد گوتنبرگ تسهیل برای شرکتها با این هدف بود که راه خروج آنها از بحران را آسان سازد. در نزد شویبله مبارزه با بزهکاری و ترور در صورت لزوم بدون ملاحظه به محدود کردن حقوق شهروندی یک نظر سیاسی ست. این رفتاری شناخته شده و آشناست. رفتاریکه اغلب از آن با شوق و هیجان انتقاد شده است. او از مدتها پیش این هدف را که کار پلیس و سرویس اطلاعات مخفی را در هم ببافد تعقیب میکرده است.

اما اگر حتی پلیس بر علیه نقشه های تا حال محرمانه نگاه داشته شده و اکنون برملا گشته چنین با تندی عکس العمل نشان میدهد، بنابراین باید آخرین سرسختان را هم هشیار ساخته باشد. رئیس هیئت مدیره کارمندان پلیس فدرال آلمان کلاوس یانزن Jansen Klaus تمایلات سازمان خود را برای محافظین قانون اساسی چنین گزارش داد:"ما در جمهوری فدرال آلمان به اداره آگاهی احتیاجی نداریم". آری چنین است. هیچکس در جمهوری آلمان فدرال نباید فراموش کند که زیر یک چتر بردن پلیس و سازمان امنیت چه عواقب فاجعه باری میتواند ببار آورد. جدائی این دو ضمانتی ست برای دموکراسی آزادیخواهانه و حکمی ست تثبیت گشته در قانون اساسی. اگر کسی بخواهد نقشه کشی بر علیه این حکم را بعنوان "لیست درخواست ها"ی تعدادی کارمند تنزل دهد، قطعاً منصفانه با قضیه برخورد نکرده است.

تیغهای تیز بوته مانند سوزن به پشتش فرو میرفت و او دشنام گویان به سرعت قدمهایش می افزود تا زودتر به بازار رسیده و با پائین گذاشتن آن ها از آزار زخم خار راحت گردد.

عرق در سراسر اندامش از منفذهای پوست به چرک نشسته او بیرون میزد و بوی ناخوشایندی در اطرافش پخش بود. حشرات سیر و گرسنه و کنجکاو به دورش در پرواز بودند و تعدادی از آنها بر روی صورت خاک آلوده ریشدارش که مانند تیغ های خار تیز بود نشسته و مطمئن از اینکه خطری تهدیشان نمیکند به خوردن مایه لزجی که از قطرات عرق و گرد و خاک و چرک نشسته بر صورت بوجود آمده بود مشغول بودند.

مرد نگاه دقیقی به افق روبرویش می اندارد تا فاصله باقیمانده را حدس بزند، بعد آهسته زیر لب میخواند: "آی بوته بوته بوته..... بخر ببین چه مفته..... آی بوته بوته بوته..... بخر ببر بخونه..... آی بوته بوته بوته"، بعد آب دهان خشک شده اش را با زحمت جمع و به زمین داغ تف میکند و به دشنام دادن ادامه میدهد. "لعنت به جد و آبادتون. اصلاً فکر نمیکنن. انگار بوته ها همونجائیکه برای فروش وایستادم از زیر پاهام در اومدن. لعنت به شما که وقت آتش زدن و از روش پریدن نه یادی از من میکنید و نه از زجری که برای حملشون میکشم. لعنت به شما بوته های بی بخار که اجازه میدید آتشتون بزنن و از بچه و پیر و جوون از روتون بپرن. لعنت به شما که حتی بعد از آتش زدنتون هم قدرت ندارید لااقل پیژامه و دامن و شلوارشونو آتیش بزنید.

بعد سعی کرد حواس خود را متوجه موضوعی دیگر کند تا بیشتر از این حرص و جوش نخورد. شروع کرد که دوباره: آی بوته بوته را بخواند ولی ناخواسته خواند: میان دو کس جنگ چون آتش است، سخن چین بدبخت هیزم کش است. شگفتزده از حرکت می ایستد، بار پشتش را کمی جابجا میکند. خارها بیشتر آزارش میدهند. بعد از کمی مکث بی اراده به رفتن ادامه میدهد. به دنبال دلیل آمدن این شعر به ذهنش میگردد. میخواهد میان بوته و خریداران بوته و خودش در ارتباط با این شعر نقبی بزند، راهی بجوبد، اما مؤفق نمیشود. با غضب دشنامی به خودش، به سرنوشتی که برایش رقم خورده است میدهد. به بیابان که روزیِ او را با خار عرضه میدارد لعنت میفرستد و به سرعت قدمهایش می افزاید و بلند میخواند: آی بوته بوته بونه.....

بلافاصله در آنسوی کوه دهکده ای میبیند. نزدیک شامگاه بود. او در میان انبوهی از درختان یخ بسته صنوبر در انتظار میماند. سپس با احتیاط و دزدکی در تعقیب بوی گرم آغل ها خود را به نزدیکی حصارهای باغ میرساند. هیچکس در آن حوالی دیده نمیشد. نگاهش با ترس و شهوت از میان خانه ها میگذرد. ناگهان گلوله ای شلیک میشود. او سر خود را بالا گرفته و بعد از شنیدن صدای دومین گلوله با قدمهای بلند شروع به دویدن میکند. تیر به او اثابت کرده بود. کنار شکم سفیدش آلوده به خون گشته و قطرات درشت و غلیظ خون از آن میچکید. با این وجود مؤفق میشود با جست و خیزهای بلندی بگریزد و خود را به طرف دیگر کوه جنگلی برساند. در آنجا ایستاده و لحظه ای استراق سمع میکند. از هر دو سوی کوه صدای نزدیک شدن انسانها را میشنود. وحشتزده با نگاهی به بالا کوه را از نظر میگذراند. کوه سراشیب، پوشیده از درخت و بالا رفتن از آن پر زحمت بود. اما او چاره دیگری نداشت. هنگامیکه از اطراف سر و صدائی از لعن و نفرین، دستور دادن و نور فانوسها در هم پیچیده و نزدیک میشد او نفس زنان و با آخرین توان خود را از دیواره شیبدار کوه بالا میکشد.

گرگ زخمی لرزان و در حالیکه از جای گلوله آهسته خون قهوه ای رنگی به پائین تراوش میکرد خود را از میان جنگل نیمه تاریک صنوبر بالا میکشد.

سرما فروکش کرده بود. غرب آسمان مه آلود بود و چنین به نظر می آمد که برف خواهد بارید.

عاقبت تعدادی از گرگها تصمیم به کوچ کردن میگیرند. صبح زود از گودال های خود خارج و گرد هم جمع میشوند. تحریک شده و وحشتزده هوای سرد و یخبندان را با سر و صدا بو کشیده، سپس سریع و یکنواخت آنجا را چهار نعل ترک میکنند.

گرگهای باقیمانده با چشمانی شیشه ای و گشادگشته رفتن آنها را نگاه میکردند. بعضی چند قدمی به دنبالشان میدوند، اما دو دل و متحیر از دویدن صرفنظر کرده و بعد آهسته به گودالهایشان بازمیگردند.

هنگام ظهر گرگهای مهاجر از هم جدا میشوند. سه نفر از آنها به سمت رشته کوه یورا در شرق سوئیس و بقیه به سمت جنوب به رفتن ادامه میدهند.

آن سه گرگ زیبا و قوی بودند، اما بی غذائی بطور وحشتناکی ضعیفشان ساخته بود. شکم روشن فرو رفته شان مانند تسمه ای باریک بود. دنده هایشان به طرز رقت انگیزی بیرون زده و پوزه شان خشک و چشمهایشان گشاد گشته و مأیوس بود.

سه گرگ به همراه هم مسیر نسبتاً طولانی ای داخل یورا میروند و در دومین روز یک گوسفند و در روز سوم یک سگ و یک کره اسب به غنیمت میگیرند. ولی از هر سو بوسیله روستائیان خشمگین تحت تعقیب بودند. وحشت و انزجار از متجاوزین بیگانه در آن حوالی، جائیکه شهرهای کوچک و دهکده های فراونی در آن وجود داشت سریع شایع میگردد.

سورتمه های اداره پست به سلاح مجهز میشوند و بدون سلاح گرم دیگر کسی از دهکده ای به دهکده دیگر نمیرفت. 

گرسنگی و یخبندان گرگها را هم اما به طرز وحشتناکی عذاب میداد. تعداد کمی از آنها در آن محل زندگی میکردند و احتیاج آنها را به اتحادی محکمتر با هم برمی انگیخت. در طول روز تک به تک بیرون میرفتند. اینجا و آنجا یکی از آنها سرگردان بر روی برف میگذشت؛ لاغر، گرسنه، مراقب، بیصدا و رمیده مانند یک شبح و بر روی سطح برف سایه لاغرش در کنار او میلغزید، نوک پوزه خود را جستجوگرانه در باد به جلو کش میداد و گاهی زوزه ای خشک، آزار دهنده و اجباری میکشید.

شبها اما همگی براه می افتادند و با زوزه های ناهنجار خود در اطراف دهکده، جائیکه چهارپایان و طیور نگهداری میشدند و در پشت پنجره های محکم بسته شده شان تفنگها تکیه داشتند ازدهام میکردند. ولی به ندرت حتی مؤفق به صید کوچکی به اندازه یک سگ میشدند، و دو گرگ از گروهشان نیز با تیر کشته شده بودند.

یخبندان همچنان ادامه داشت. گرگها اغلب کنار هم ساکت و فکور دراز میکشیدند و دلواپسانه رو به مکان خلوت و مرده ای استراق سمع میکردند، تا اینکه یکی از آنها از عذاب زجر دهنده گرسنگی بیتاب میگشت و به ناگهان با غرشی مخوف از جا میجهید. سپس بقیه همگی پوزه خود را سوی او برمیگرداندند، میلرزیدند و بعد با هم زوزه ای هراس انگیز، تهدید کننده و شکوه آمیز سرمیدادند.