قصّه و شعر | آذر ۱۳۹۲

مردان سالخورده ــ

وقتی آدم با مرد سالخورده‎ای در خیابان روبرو می‎شود، با ریش بلند فرفری یا ریش کوتاه کرده یا کاملاً بی ریش که مانند درختی پر از جلبک و قارچ دیده می‎گردد، یا به یک مزرعه ناهموار چاودار و یا شبیه زمین بایریست که بر رویش دیگر هیچ چیز رشد نمی‎کند سپس آدم برای گذشتن از کنار او بی اراده قوسی می‎زند. آدم با دیدن چشمان او که غرق در افکار خودند یا بی تفاوت به جلو و یا خصمانه به اطراف می‎نگرند به خود می‎گوید: "آنجا چیزی می‎آید که نیت خیری برای هیچکس ندارد. چیزی سرد که با دست زدن به آن آدم یخ می‎زند و چیزی سخت که وقتی آدم بیش از حد به آن نزدیک شود لباسش را پاره می‎کند."

زیرا ما انسان‎ها اینچنینیم. گرچه همه خودخواه اما غیر ارادی از همنوعان دیگر تقاضای مشارکت داریم، و اگر هم نه یک مشارکت واقعی، پس لااقل مشارکتی ظاهری، صمیمیت. اما از کسی که فقدان این دو را به طور شفاف در برابرش نگاه دارد خوشمان نمی‎آید و خود را از سر راهش کنار می‎کشیم.

مردان سالخورده بیچاره ــ

آیا در باره شما اشتباه می‎کنند؟ اگر آدم فقط ظاهرتان را تماشا کند، قطعاً نه. اگر آدم به خودش این زحمت را بدهد و به درونتان نگاه کند، شاید.

اما چه کسی وقت دارد و به خود این زحمت را می‎دهد که به درون همنوعانش نگاه کند؟ ــ

آیا کسی وقتی یک چنین مرد سالخورده‎ای از کنارش بگذرد به خود می‎گوید که باری سنگین از سال‎های یک عمر از کنارش می‎گذرد، باری که به سختی بر گرده نشسته است و به سر برای گفتن "صبح بخیر" به شخص جوانی اجازه بالا بردن نمی‎دهد؟ که آنجا یک دریا از خاطره و زمان گذشته از کنارش به سرعت می‎گذرد، دریائی چنان عمیق و پهناور که چشم‎ها دیگر قادر به بیرون آمدن از آن نیستند تا به زمان حال آنچه را بدهند که به زمان حال تعلق دارد! آیا کسی که هنوز در خودش شعله زندگی روشن و شوخ می‎سوزد، وقتی چراغ کوچکی از کنارش می‎گذرانند به خود می‎گوید که این چراغ به آخر فتیله خود رسیده است و اگر بخواهد هنوز به کسی نور دهد یا گرما بخشد باید در روشنائی دادن صرفه‎جوئی کند؟ و چه کسی خواهد پرسید که آیا چنین شخصی وجود دارد که برایش بیرزد در آن ساختمان پوسیده و قدیمی با مشارکت و حرارت و عشق کاملی یک اجاق بنا کند؟ ــ

برلین بزرگ است، ساکنان زیادی دارد و تعداد زیادی از مردان پیر سالخورده‎ای که توصیف‎شان رفت در میان آنها وجود دارد.

آدم همه جا آنها را می‎بیند، بیشتر اما در خیابان‎های دورافتاده و ساکت‎تر، تا در خیابان‎های کاملاً بزرگی که مانند رگ‎هائی در میان شهر کشیده شده‎اند، خیابان‎هائی که در آنها ترامواها در حرکتند و عبور از هر خیابانی جسارت می‎طلبد و آدم بدون راهنما نباید این کار را انجام دهد.

اما از آنجا که آدم در خیابان‎های خلوت نسبت به خیابان‎های پر رفت و آمد آسان‎تر می‎تواند تک تک رهگذران را رویت کند بنابراین اگر چنین خیابان‎هائی را اغلب بپیماید بنابراین شخصیت آن رهگذر را هم بیشتر درک می‎کند و راحت‎تر بخاطر می‎سپارد، به این ترتیب قابل توضیح است که مردم ــ حالا چند سال از آن زمان می‎گذرد ــ آنجا در غرب برلین کم کم متوجه دو مرد سالخورده می‎شوند که تقریباً هر روزه، و تقریباً همیشه سر ساعت مشخصی در خیابان ساکت به قدم‎زدن می‎پرداختند.

این دو با هم به قدم زدن نمی‎پرداختند، بلکه همیشه به تنهائی و بد خلق می‎رفتند، در زمستان با یک پالتوی ضخیم دگمه بسته شده که آنها را کمی شبیه به یک موش کور به چشم می‎رساند، و در تابستان وقتی هوا گرم بود اغلب با یک کلاه در دست، و آدم می‎توانست موهای خاکستری کوتاه اصلاح شده آن دو را ببیند.

اما توسط درشکه‎رانانی که در گوشه آن خیابان مورد بحث ایستگاه خود را داشتند، توسط پسران و دخترانی که بازی کنان در خیابان پرسه می‎زدند، و توسط صاحبان مغازه‎هائی که یکی از آن دو مرد سالخورده هر روزه از کنار مغازه‎شان می‎گذشت مشهور شده بود که در چند خیابان پائین‎تر مرد سالخورده دیگری درست شبیه به این پیرمرد تقریباً هر روزه و در همان ساعت مانند این یکی به تنهائی به قدم‎زدن می‎پردازد.

و مردم پس از پی بردن به این موضوع چیز تازه دیگری هم کشف می‎کنند. این دو مرد سالخورده با هم برادر بودند، یکی یک سرهنگ بود، دیگری یک مشاور و هر دو از مدت‎ها پیش بازنشسته.

دو برادری که هرگز با هم به شراب و آبجو نوشی نمی‎رفتند ــ چه چیزی بجز این نتیجه‎گیری باقی می‎ماند: که این دو مرد سالخورده نمی‎توانستند همدیگر را تحمل کنند. که آن دو برادر با هم دشمنی داشتند. اما حالا چیز عجیب‎تری پیش می‎آید: نتیجه‎گیری‎ای که چنین بدیهی به نظر می‎رسید اشتباه بود.

روزگاری ــ البته مدت‎هاست که از آن زمان می‎گذرد ــ این دو مرد سالخورده آن چیزی بودند که همه انسان‎ها زمانی بوده‎اند، پسربچه؛ پسران پدر و مادرشان، پسرانی که در خانه پدر و مادرشان با هم رشد کرده‎اند.

مشاور پنج دقیقه بزرگ‎تر از سرهنگ: آنها دوقلو بودند.

آنها با هم به مدرسه می‎رفتند، همیشه در یک کلاس. آن دو رفوزه نشده و دارای استعداد خاصی هم نبودند. دو انسان متوسطی که طریق متوسط زندگانی برایشان مانند مسیری مستقیم و ضخیم از قبل مشخص شده بود.

و چنین هم اتفاق می‎افتد:

پس از به پایان رساندن مدرسه آنکه دیرتر مشاور گشت به دانشگاه می‎رود و آن دیگری سرباز می‎شود. این اولین جدائی آن دو بود. در این زمان هر دو چیزی کشف می‎کنند که همزمان اولین تجربه آنها بود، یک تجربه که در تمام عمرشان از یاد نبردند: آنها احساس کردند که جدائی از هم بطور وحشتناکی برایشان سخت شده است. و از این تجربه متوجه چیزی می‎شوند که تا حال شاید اصلاً هنوز نمی‎دانستند یا مبذول داشتن توجه خاصی به آن را بی ارزش می‎پنداشتند: آنها درمی‎یابند که همدیگر را مهربانانه دوست می‎داشته‎اند.

اینطور نبود که آنها هنگام خداحافی به گردن هم آویزان گشته و یا چیز مخصوصی به یکدیگر گفته باشند، برعکس، آنها کاملاً ساکت ایستاده بودند، حتی به همدیگر هم یک بار نگاه نکردند، بلکه انگار که تقریباً خجالت می‎کشند فقط به زمین خیره شده بودند. آن زمان پدر و مادرشان گفتند: "اینها جوان‎هائی هستند که نمی‎توانند هنوز صحبت کنند." اما آنها این کار را دیرتر هم نیاموختند، همیشه انسان‎هائی باقی ماندند که قادر نبودند به یکدیگر بگویند: "من تو را دوست دارم"، انسان‎هائی که قلب‎شان از عشق فریاد می‎کشید و دهان‎شان لال بود و همیشه لال هم ماند. انسان‎هائی در زیر فشار یک بار. وقتی آن دو مجبور به جدا شدن از هم گشتند به همدیگر دست دادند. سپس برادر پنج دقیقه بزرگ‎تر بر شانه آن دیگری می‎زند. و به این ترتیب آنها از هم خداحافظی می‎کنند. اما هنگام رفتن برادری که پنج دقیقه جوان‎تر بود شروع به گریه کردن می‎کند. برادر بزرگ‎‏تر صدای گریه او را می‎شنود اما چون نمی‎توانست کمکی کند بنابراین بازنمی‎گردد و به رفتن ادامه می‎دهد. اما بعد وقتی او از کنار رودخانه می‎گذشت برای لحظه کوتاهی این فکر به سرش افتاد که شاید باید خود را به رودخانه پرتاب کند. او نمی‎توانست گریه کند، اما قلبش که قوی‎تر از قلب برادرش بود در همان لحظه می‎شکند.

به این نحو آنها از هم جدا می‎گردند و از همدیگر دور می‎مانند، یکی در یک سوی کشور و دیگری در آنسوی دیگرش. در سراسر زندگی، در سراسر زندگی سخت و طولانی. زیرا که زندگی برای هیچ کدام از آن دو گل رز به بار نیاورد. هیچیک از آن دو به مقام ویژه‎ای نرسید، آنها بعنوان یک کارمند و یک افسر منظم و وظیفه شناس آهسته پله به پله بالا می‎رفتند. هیچیک از آن دو ازدواج نکرد. در اصل هر یک از آن دو در این جهان پهناور فقط یک انسان را دوست می‎داشت ــ اما قادر نبود این را به او بگوید. و در حالیکه آنها مدام به همدیگر فکر می‎کردند و مدام دقیقاً می‎دانستند که دیگری در چه وضعی‎ست، اما با این حال هرگز پیش هم نمی‎‌رفتند و تقریباً هرگز نامه‎ای هم نمی‎نوشتند.

تا اینکه آنها سالخورده و بازنشسته می‎شوند. و در این هنگام تقریباً همزمان به برلین، جائیکه روزگاری در آنجا متولد شده بودند بازمی‎گردند.

اما آنها در برلین هم آپارتمان مشترکی اجاره نمی‎کنند. اینکه هر یک از آن دو می‎دانست که <دیگری هم آنجاست> برایش کافی بود. آنها در هر حال نمی‎توانستند با همدیگر صحبت کنند. بنابراین برای قدم‎زدن هم با همدیگر نمی‎‏رفتند.

هر یک از آن دو در آپارتمان خود با خدمتکار پیری زندگی مجردانه خود را می‎گذراند.

آنها اما دو بار در هفته همدیگر را می‎دیدند. نه در رستوران و نه برای نوشیدن شراب یا آبجو، زیرا که هر دو پیر و دیگر چندان کاملاً سالم نبودند و شراب و آبجو نمی‎نوشیدند. مشاور ناراحتی قلبی داشت و سرهنگ از درد معده رنج می‎برد.

محلی که آن دو همدیگر را می‎دیدند خانه مشاور بود. دو بار در هفته سرهنگ به آنجا می‎رفت و سپس آن دو بر روی میز بیلیاردی که مشاور تهیه کرده و در اتاقش قرار داشت بازی می‎کردند. این یک جنبش سالم برای بدنشان بود. و خوبی دیگر آن این بود که هنگام بازی احتیاجی به صحبت کردن نداشتند. آدم می‎توانست با شوقی ساکت بازی کند. و آن دو مشتاقانه بازی می‎کردند. نه سر پول ــ دلشان نمی‎آمد این کار را بکنند و بعنوان برنده از دیگری حتی پنج فنیگ ببرند ــ فقط به افتخار پیروزی بازی می‎کردند.

در صبح روزیکه عصرش سرهنگ به آنجا می‎آمد خبر زیر به مینا Minna داده می‎شد: "مینا، امروز جناب سرهنگ می‎آید." مینای سالخوده البته مانند آقای مشاور این را کاملاً خوب می‎دانست اما همیشه اینطور وانمود می‎کرد که انگار خبر تازه‎ای می‎شنود. و به شادی صدای او گوش می‎داد، و مرد سالخورده شادی اندکی داشت.

سپس نیم ساعت قبل از آمدن سرهنگ، مشاور ناآرام می‎گشت، تقریباً هیجانزده. از یک اتاق به اتاق دیگر و از این سو به آن سو می‎رفت، پارچه را از روی میز بیلیارد برمی‎داشت، توپ‎ها را روی میز قرار می‎داد و تخته نوشتن امتیاز را مرتب می‎کرد. در این بین به آشپزخانه می‎آمد:

"مینا ــ در پختن قهوه برای جناب سرهنگ عجله کن."

"بله، آقای مشاور، اطاعت."

مینا خودش مراقب بود. جناب سرهنگ همیشه رفتاری دوستانه داشت و خدمتکارش ماری Marie از خوب بودن این مرد به قدر کافی تعریف می‎کرد و به همین دلیل مینا برای درست کردن قهوه به خودش زحمت ویژه‎ای می‎داد. حداقل در گذشته؛ زیرا این اواخر که وضع معده جناب سرهنگ بدتر گشت دیگر اجازه خوردن قهوه نداشت و فقط شیر می‎نوشید، یک لیوان بزرگ شیر گرم و خوب و همراه با آن نان خالص با کره یا چند نان سوخاری. آقای مشاور جعبه مخصوصی حاوی سیگار برگ‎های عالی می‎آورد، در آن را باز می‎کرد و مقابل برادرش قرار می‎داد. زیرا که جناب سرهنگ از کشیدن سیگار برگ خوب خوشش می‎آمد. حداقل قبلاً، زیرا در این اواخر به علت بدتر شدن وضع معده‎اش دیگر سیگار نمی‎کشید. و این باعث تأسف مشاو شده بود، زیر او برای برادرش هر کاری که فکر می‎کرد می‎تواند راحتی‎اش را فراهم آورد با کمال میل انجام می‎داد.

سپس دقیقاً سر ساعت جناب سرهنگ می‎آمد. زیرا شوق دیدار برادر و بازی بیلیارد با او کاملاً مانند شوق مشاور بود.

و در حالیکه آنها در تمام روزهای طولانی‎ای که از هم جدا بودند شوق و انتظار دیدار همدیگر را داشتند، حالا وقتی سرهنگ داخل می‎شود بجز دست دادن با هم کار بیشتری نمی‎کردند و تمام احوالپرسی و صحبت‎شان این بود: "خب، حالت چطوره؟" و: "هی، بد نیست"، طوریکه اگر شخص سومی آنجا ایستاده و اینها را شنیده باشد حتماً خواهد گفت: "این دو اما یک جفت ماهی دودی‎اند و نمی‎توانند حرف بزنند!" زیرا انسان‎ها از آنچه آدم یک قلب خجالتی می‎نامد به ندرت چیزی می‎دانند.

سپس برای اینکه مشاور چیزی گفته باشد هر بار می‎پرسید: "خب، حاضری؟ آیا مایلی یک دست بیلیارد بازی کنیم؟"

و گرچه دلیل آمدن جناب سرهنگ مانند همیشه بازی بیلیارد بود و در واقع این سؤال خنده‎دار به گوش می‎آمد اما جناب سرهنگ همیشه کاملاً جدی می‎ماند و هر بار پاسخ می‎داد:

"بله، با کمال میل."

به این ترتیب آن دو به اتاق کاملاً راحت و دنجی که در آن لامپ‎های آویزانی بر بالای میز بیلیارد از قبل روشن شده و نور بر پارچه سبز رنگ می‎پاشاندند می‎روند. و دو برادر منزوی آنجا در انزوای کامل از جهان شروع به بازی می‎کنند.

هنگام بازی چیز عجیبی اتفاق می‎افتاد، در واقع چیزی مضحک: هر دو مرد سالخورده بخاطر برنده گشتن خود را به آنچه یک بار در پنجاه سال پیش بودند، یعنی به پسران جوانی تبدیل می‎ساختند. نه به خاطر برنده شدن پول ــ همانطور که قبلاً گفته شد ــ، بلکه فقط به این خاطر چونکه هر کدام مشتاق برنده گشتن بودند.

و حالا در هنگام بازی استعداد ذاتی کمی مختلف‎شان آشکار می‎گشت: مشاور پر حرارت و زود خشم بود، سرهنگ هم پر حرارت بود اما از نوع نرمترش.

وقتی سرهنگ مؤفق به زدن چند توپ پی در پی می‎گشت مانند گنجشک خوشحالی به دور میز به بالا و پائین می‎پرید. در این وقت مشاور تقریباً سرشار از خشمی ساکت می‎گشت و مانند جغدی که به لانه کلاغی می‎نگرد برادرش را تماشا می‎کرد. از برادرش شکست بخورد؟ نه ــ با تمام دوست داشتن، نباید تحت هیچ شرایطی در بازی بازنده شود! او در چنین لحظاتی از سرهنگ متنفر می‎گشت، و اگر برایش چنین اتفاق می‎افتاد که واقعاً شکست می‎خورد، سپس آن را بعنوان فاجعه احساس می‎کرد، بعنوان فاجعه سختی که برایش جای تردید باقی می‎گذاشت که آیا می‎تواند زمانی این شکست را فراموش کند. اما معمولاً مشاور برنده می‎گشت. میز بیلیارد در خانه او قرار داشت و چون هر روز به تنهائی بازی می‎کرد بنابراین تمرین بیشتری از سرهنگ داشت. بعلاوه او طبیعت قوی‎تری داشت و اراده برنده گشتن در نزدش قوی‎تر از اراده سرهنگ بود.

اما وقتی سرهنگ می‎باخت مانند برادرش خشمگین نمی‎گشت، بلکه غمگین گردیده و با به پائین انداختن سر از آنجا می‎رفت.

وقتی حالا مشاور این را می‎دید غم او را در چنگال خود می‎گرفت. او اجازه نداشت بگذارد برادرش برنده شود ــ اما غمگین دیدنش را هم نمی‎توانست تحمل کند، این برایش وحشتناک بود. او سپس دست برادرش را می‎گرفت:

"تو دوباره می‎آئی؟ بزودی دوباره می‎آیی؟" سرهنگ اما سرش را تکان می‎داد، بله، بله، او بزودی دوباره خواهد آمد.

سپس مشاور تنها می‎نشست و خود را با وحشتناک‎ترین اتهامات سرزنش می‎کرد: او به برادرش حسادت می‎کرد، تقریباً از او متنفر شده بود، برایش شادی برنده شدن در بازی را نمی‎خواست، برای کسی که شادی خیلی کمی داشت! چه زیاد برادرش اصیل‎تر، ملایم‎تر و بهتر از او بود! و وقتی بازنده می‎گشت هرگز غر نمی‎زد، ناسزا نمی‎گفت و جوش نمی‎آورد، کاریکه او خودش مرتب انجام می‎داد!

سپس هر بار تصمیم می‎گرفت که نوبت دیدار بعدی کاملاً متفاوت باشد، سخاوتمند، نرم، بدون حسادت و از برنده گشتن سرهنگ خوشحال شود ــ ولی هر بار، وقتی سرهنگ دوباره آنجا بود، او مانند پرنده‎ای شکاری به میز بیلیارد هجوم می‎برد و این احساس را داشت که انگار رستگاری ابدیش بستگی به برنده شدن در این بازی دارد.

هر بار ــ زیرا گرچه سرهنگ اکثراً بازی را می‎باخت اما با این وجود همیشه دوباره می‎آمد. و چون احتمالاً مشاور از عهده چنین کاری برنمی‎آمد بنابراین این کار سرهنگ او را بسیار تحت تأثیر قرار داده بود. و به این خاطر او به هر چیز ممکنی که می‎توانست به بخت سخت برادرش کمک کند فکر می‎‌کرد. کلمات آرام بخش از همه نوع: وقتی سرهنگ توپش به خطا می‎رفت مشاور با گفتن <یک بدشانسی افتضاح> خشم خود به نفع برادر را ابراز می‎کرد، وقتی سرهنگ یک امتیاز به دست می‎آورد او آن را یک ضربه <عالی و بی نظیر> توضیح می‎داد! اما بعد به خود زحمت می‎داد خیلی بهتر از او ضربه به توپ بزند. و به این نحو دیدار و بازی‎شان ادامه داشت، سال‎ها.

سال‎ها سرهنگ برای بازی بیلیارد به نزد مشاور می‎رفت. مردم سال‎ها سرهنگ سالخورده را در خیابان محله‎اش و مشاور را در چند خیابان پائین‎تر در حال قدم‎زدن و دوباره ناپدید گشتن می‎دیدند.

تا اینکه بعد روزی آمد که مردم دیگر سرهنگ سالخورده را ندیدند.

و فردای آن روز این خبر پخش می‎شود: سرهنگ سالخورده فوت کرده است.

در همان روز مشاور هم دیگر در خیابان محله‎اش دیده نمی‎گردد و هشت روز پس از فوت سرهنگ مشاور هم می‎میرد.

مردن آن دو نمی‎توانست اتفاق خاصی باشد تا در باره‎اش سر و صدای بزرگی بلند شود. آنها انسان‎های سالخورده‎ای بودند، نه فرزند داشتند و نه اصلاً برای کسی ارث باقی گذاردند که برایشان گریه کند. بنابراین ــ بعد چه؟

اما هنوز چیزی بود؛ و آن مینای سالخورده بود، خدمتکار مشاور که نمی‎خواست آرام بگیرد.

و از آنجائیکه حالا برادر مینا فوت کرده بود مردم از او می‎پرسند که آیا او نگران روزهای پیریش می‎باشد؟ اما او پاسخ داده بود: "خدا نکند!". او و ماری، خدمتکار جناب سرهنگ از جانب هر دو آقایان چنان غنی گشته‎اند که تا آخر عمر به اندازه کافی برای زندگی کردن پول دارند.

"خب ــ اما پس ــ"

بله ــ در آخرین روزهای زندگی آقای مشاور چیزی اتفاق افتاده بود ــ چیزی عجیب و غریب ــ و او هرچه می‎کند نمی‎تواند آن را فراموش کند.

عاقبت صاحبخانه که مردی فرهیخته و عاقل بود حل جریان را به عهده می‎گیرد. او پیش مینای سالخورده می‎رود و می‎گذارد که ماجرا را برایش تعریف کند.

و مینا برایش تعریف می‎کند:

"این درست در همان روزی اتفاق افتاد که عصرش جناب سرهنگ فوت کرد. اما اینکه جناب سرهنگ چنین بیمار بوده است را آقای مشاور حتی در همان روز مرگ هم نمی‎دانست، و من هم از آن بی خبر بودم.

اینکه حالش چندان خوب نبود ــ بله، آنها از آن خبر داشتند. اما به آن عادت کرده بودند.

بنابراین در آن روز هم من و هم آقای مشاور مطمئن بودیم که بعد از ظهر، مثل همیشه جناب سرهنگ خواهد آمد. آقای مشاور همه چیز را آماده ساخته بود، من شیر را گرم کرده و نان خالص را بریده بودم. اما بعد جناب سرهنگ که همیشه وقت‎شناس بود نیامد.

مشاور یک بار به آشپزخانه سر زد و گفت: «من تعجب می‎کنم، نمی‎دانم جناب سرهنگ امروز کجا مانده است. امروز اما روز آمدن اوست.»

و من هم تعجب کرده بودم و جواب دادم: «بله امروز روز آمدن ایشان است.»

بعد اما پس از مدتی، در حالیکه من در آشپزخانه بودم شنیدم که از اتاق صدای بازی بیلیارد می‎آید؛ که چگونه توپ‎ها می‎غلطیدند و به هم برخورد می‎کردند، درست مانند همیشه. و من پیش خود فکر کردم: «خب، زمان انتظار برای مشاور طول کشیده و حالا او مانند همیشه وقتی جناب سرهنگ آنجا نیست به تنهائی با خود بازی می‎کند.»

سپس بازی همانقدر طول کشید که همیشه طول می‎کشید. و وقتی بازی به پایان رسید آقای مشاور دوباره به کنار آشپزخانه آمد و گفت: «مینا، پس چرا نیامدید و در درآوردن پالتو به جناب سرهنگ کمک نکردید؟» من همیشه این کار را انجام می‎دادم، و من این کار را با کمال میل انجام می‎دادم، زیرا که جناب سرهنگ همیشه مردی مهربان بود.

حالا وقتی آقای مشاور این را می‎پرسد، من نمی‎دانستم که در این باره باید چه فکر کنم و چه باید بگویم، زیرا که جناب سرهنگ اصلاً آنجا نبود.

بنابراین گفتم: اما آقای مشاور، من چطور می‎تونم در درآوردن پالتوی جناب سرهنگ کمک کنم وقتی که او اصلاً اینجا نبوده است؟"

صورت آقای مشاور پس از شنیدن این حرف مانند گچ سفید می‎شود و ــ با صدای کاملاً ضعیفی، می‎دانید ــ جواب می‎دهد: "اما من همین حالا یک ساعت تمام با او بیلیارد بازی کردم!"

حالا اما من چون فکر می‎کردم که جناب سرهنگ خواهد آمد بنابراین با تمام حواس گوش سپرده بودم بشنوم که آیا زنگ به صدا می‎آید. و زنگ به صدا نیامده بود، و درب راهرو در آن جلو بازنگشته بود، و هیچکس از طریق راهرو به داخل نیامده بود ــ و بعد هم از طریق راهرو خارج نگشته بود. و بنابراین جناب سرهنگ نیامده بود! و در لحظه‎ای که من به آقای مشاور و آقای مشاور به من نگاه می‎کرد، ناگهان زنگ درب شروع به نواختن می‎کند، کاملاً وحشتناک، طوریکه من با تمام سرعت از جا می‎جهم تا ببینم چه کسی زنگ را این چنین به صدا می‎آورد. اما به محض باز کردن درب خانه ــ چه کسی آنجا ایستاده بود؟ ــ آری پیشخدمت جناب سرهنگ.

و ماری به محض دیدن آقای مشاور که در راهرو ایستاده بود شروع به گریستن می‎کند و می‎گوید: «آه، آقای مشاور، شما حتماً از ماجرا بی خبرید؟ من همین حالا از پیش جناب سرهنگ می‎آیم. یک ساعت پیش جناب سرهنگ فوت کردند.»

مینای سالخورده چنین ادامه می‎دهد: «بعد، آقای مشاور به محض شنیدن این خبر با هر دو شانه و تمام پشتش رو به دیوار می‎افتد، طوریکه من فکر کردم، او سقوط خواهد کرد، و صدائی از خود بیرون داد، من اصلاً نمی‎دانم که چگونه بود؛ نه اینکه او چیزی گفته باشد، بلکه انگار چیزی مانند یک ساعت در درون سینه‎اش به ناگهان به دو نیم شده باشد ــ آن صدا دقیقاً اینگونه شنیده گشت.»

بنابراین من و ماری، زیر بغل آقای قانونگذار را می‎گیریم و او را به اتاقش می‎بریم. او را بر روی یک صندلی می‎نشانیم و او مدتی بر روی صندلی می‎نشیند و مرتب به روبرویش خیره نگاه می‎کند و چیزی نمی‎گوید. اما بعد سرش را به سمت ماری تکان می‎دهد، که باید این معنی را می‎داد، که انگار می‎خواهد با او پیش جناب سرهنگ برود. اما قبل از آنکه با او برود به کنار اتاقی که میز بیلیارد در آن بود می‎رود، درب را قفل می‎کند و کلید را به من می‎دهد و با صدای کاملاً وحشتناکی می‎گوید: "دیگر این در را تا وقتی که من زنده‎ام باز نکن!"

و بعد با ماری می‎رود.

او دو ساعت بعد دوباره در خانه بود. بدون آنکه به جائی سر بکشد فوری به اتاقش می‎رود و کنار میز تحریرش می‎نشیند و شروع به نوشتن می‎کند. چه مدت او آنجا نشسته بود را نمی‎توانم جواب دهم، شاید تمام شب را.

او در روز بعد مانند یک شبح دیده می‎گشت.

او در آن روز دیگر از خانه خارج نگشت. روز بعد هم همچنین، و دیگر اصلاً بیرون نرفت. در اتاقی که میز بیلیارد قرار داشت دیگر داخل نگشت و فقط تقریباً روی صندلی برابر میز تحریرش نشست. بجز نشستن دیگر تقریباً کاری نکرد و دیگر صدائی از او برنخاست. سپس بعد از چند روز او دراز کشید و چند روز پس از آن فوت کرد. آن زمان، وقتی او دراز کشیده بود آخرین حرفش این بود: که بر روی میز تحریرش چیزی قرار دارد و باید بعد از مرگش خوانده شود.

بنابراین حالا به طرف میز تحریر او می‎روم و آنجا نوشته زیر را می‎یابم:

«آنچه من امروز در تاریخ ــ در ادامه تاریخ آمده بود ــ ساعت نه شب بوقت برلین در کنار یک میز تحریر می‎نویسم، آخرین نوشته‎ام خواهد بود. بعد از آن من دیگر قلم در دست نخواهم گرفت، زیرا که من به آخر عمر خود رسیده‎ام.

آنچه را که من اینجا با آگاهی کامل و با تفکری شفاف می‎نویسم شرحی است از آنچه من امروز بعد از ظهر در خانه‎ام اینجا در برلین تجربه کردم. و کسانیکه آن را می‎خوانند نی‎توانند حرفم را باور کنند یا نکنند ــ من آن را همانطور که بوده است تعریف می‎کنم:

من ساعت چهار عصر امروز در انتظار آمدن برادرم، سرهنگ بازنشسته ــ در ادامه نام او آمده بود ــ برای بازی بیلیارد بودم.

برادرم هر هفته در روزهای مشخصی دو بار پیش من می‎آمد، چنان سر وقت می‎آمد که اگر او قبلاً برایم از نیامدنش نمی‎نوشت من اجازه داشتم به آمدنش اطمینان کامل داشته باشم. و چون امروز روز آمدنش بود، و او هم قبلاً از نیامدنش چیزی ننوشته بود، بنابراین مطمئن بودم که حتماً خواهد آمد. این را می‎دانستم که مدت‎هاست دیگر حال برادرم کاملاً خوب نیست، اما از اینکه حالش بدتر شده است بی خبر بودم.

از این جهت وقتی ساعت چهار می‎شود من خودم را مانند همیشه آماده استقبال از او می‎کنم، توپ‎ها را روی میز می‎چینم، چراغ‎های آویزان بر بالای میز بیلیارد را روشن می‎کنم، پرده‎ها را می‎کشم ــ زیرا که روز سردی بود و او دوست داشت که اتاق گرم و دنج باشد، طوریکه هنگام بازی بتواند کتش را از تن خارج سازد.

معمولاً برادرم عادت داشت وقتی من هنوز مشغول آماده کردن بودم سر برسد. به همین دلیل انتظار داشتم که هر لحظه داخل شدنش را ببینم، و وقتی همه چیز را به پایان رساندم و او هنوز نیامده بود تا حدی متعجب گشتم.

من به ساعت میز بیلیارد نگاه کردم، یک ربع از ساعت چهار می‎گذشت. من چند بار در میان آپارتمان به این سمت و آن سمت می‎روم. میلی برای به تنهائی بازی کردن نداشتم. من منتظر می‎مانم. ساعت چهار و نیم می‎شود و او هنوز نیامده بود.

حالا من تا اندازه‎ای ناآرام می‎گردم و به این فکر می‎کنم که شاید باید پیشخدمت سالخورده‎ام را پیش او بفرستم تا از حالش جویا شود.

من همانطور که در حال فکر کردن در پشت میز بیلیارد ایستاده بودم ــ لامپی که بر بالای میز بیلیارد آویزان بود فقط به میز نور می‎داد و بقیه اتاق تقریباً بزرگ نیمه تاریک بود ــ به بالا نگاه می‎کنم و تقریبا به وحشت می‎افتم، زیرا ناگهان برادرم را که در آن سمت میز بیلیارد ایستاده بود می‎بینم.

او چنان ساکت و بدون سر و صدا داخل شده بود که من از آمدنش اصلاً چیزی نشنیده بودم. این را من به حساب سنگین بودن گوشم گذاشتم. نوعی که او اما آنجا ایستاده بود، چشم‎هایش بدون آنکه یکی از اعضای بدنش را تکان بدهد مدام به من نگاه می‎کردند، من هرگز او را اینطور ندیده بودم، طوری کاملاً غریبانه. من به او می‎گویم: «امروز اما دیر آمدی. من فکر کردم که دیگر نخواهی آمد.»

بنابراین من به سوی او می‎روم و دستم را برای دست دادن به او به سمتش دراز می‎کنم. او بی وقفه به من نگاه می‎کرد، سرش را تکان می‎دهد و او هم دستش را دراز می‎کند. دستش سرد بود، چهره‎اش طوری رنگ پریده بود که من تا حال او را آنطور ندیده بودم؛ و نوعی که او سرش را تکان می‎داد کاملاً عجیب به چشم می‎آمد.

حال من طوری شد ــ من به زحمت می‎توانم آن را توضیح دهم ــ که تقریباً باید برای داشتن لحنی بی تفاوت به خودم فشار آوردم.

من به او گفتم: «خب، آیا مایلی یک دست بیلیارد بازی کنیم؟»

او بجای پاسخ سرش را دوباره تکان می‎دهد، بدون کلمه‎ای حرف به گوشه اتاق می‎رود، جائیکه چوب‎های بیلیارد قرار دارند، چوبی را که همیشه با آن بازی می‎کند برمی‎دارد و ما مشغول بازی می‎شویم.

ما در اثنای بازی با هم صحبت نمی‎کردیم. اما این چیزی غیر معمولی نبود. برادرم کم حرف بود، من هم پر حرف نبودم، ما به این عادت داشتیم که در حال بازی صحبت نکنیم.

اما امروز چیزی بر خلاف معمول بود. او نه فقط حرف نمیزد، بلکه کاملاً بدون سر و صدا و در واقع ناشنیدنی شده بود. در غیر این صورت، وقتی او توپ خوبی می‎زد آدم می‎توانست لذت بردن را در چهره‎اش ببیند ــ امروز اما چهره‎اش بی تغییر باقی می‎ماند. حرکت‎های او، من به زحمت می‎‏دانم آن را چطور باید توضیح دهم ــ تقریباً اتوماتیک بود، مانند حرکت یک مهره شطرنج که تا پایان بازی یک حرکت پس از حرکت دیگر انجام می‎دهد. و او امروز با یک اطمینانی بازی می‎کرد که من هرگز در او ندیده بودم. یک توپ پس از توپ دیگر، یک امتیاز پس از امتیاز دیگر، تا اینکه او در زمان کوتاهی برنده می‎گردد.

همیشه، وقتی او برنده می‎گشت برایم تعظیمی می‎کرد و در آن حال می‎خندید ــ امروز هم دوباره تعظیم کرد اما یک تعظیم کاملاً جدی.

سپس ما بازی دوم را شروع کردیم. نتیجه آن هم مانند بازی اول می‎شود: اوه ــ اوه ــ اوه ــ یک ضربه پس از ضربه دیگر، و تلق ـ تلق ــ تلق ــ یک امتیاز پس از امتیاز دیگر. طولی نمی‎کشد که بازی دوم را هم می‎برد. و هنوز چیز دیگری هم بود: معمولاً، وقتی من بازنده می‎شدم عصبانی می‎گشتم ــ امروز اما اصلاً به آن فکر نمی‎کردم. من انگار طلسم شده بودم و احساسی داشتم که انگار باید اینطور باشد.

پس از آنکه دومین دور بازی را هم برنده شد چوب بیلیاردش را کناری گذاشت، سپس یک بار دیگر تعظیم کرد، این بار تعظیمی تقریباً تشریفاتی، و سپس قبل از آنکه بتوانم سؤال کنم <آیا دوباره به زودی خواهی آمد؟> او از اتاق خارج شده بود.

با چنان سرعتی خارج شده بود که وقتی من به دنبالش به راهرو رفتم او را پالتو بر تن و کلاه بر سر ایستاده در کنار درب خروجی دیدم. من می‎خواستم به او به امید دیدار بگویم، اما نمی‎توانستم ــ او طور عجیبی آنجا در کنار در ایستاده بود: درست مانند قبل، وقتی ناگهان کنار میز بیلیارد مستقیم ایستاده بود، چشم‎هایش به من دوخته شده بودند، بی وقفه، کاملاً ثابت، و با این حال ــ با یک بیان ــ یک بیان ــ

ناگهان او ناپدید شده بود ــ من اصلاً نمی‎دانم چطور. چنان بی صدا که من اصلاً صدای باز و بسته شدن در را نشنیدم.

حالم طوری شد که احساس کردم احتیاج دارم انسانی را ببینم، صحبت انسانی را بشنوم. به این خاطر به آشپزخانه رفتم، جائیکه خدمتکار سالخورده‎ام نشسته بود و من با او صحبت کردم ــ من درست نمی‎دانم چه گفت؛ اما فکر می‎کنم که پیرزن ادعا کرد که برادرم اصلاً آنجا نبوده است.

و در حالیکه ما هنوز صحبت می‎کردیم زنگ خانه به صدا می‎آید، و وقتی درب خانه را باز می‎کنیم پیشخدمت برادرم کنار درب ایستاده بود. و من از او شنیدم که عصر امروز و درست یک ساعت قبل ــ در زمانی که او پیش من بوده و بیلیارد بازی کرده بود ــ برادرم فوت کرده است. من سپس با ماری به خانه برادرم می‎روم و ماری در راه همه چیز را برایم تعریف می‎کند:

امروز صبح زود برادرم تقریباً کاملاً سر حال و شاد بوده است و به ماری گفته بود که برای عصر احتیاجی به گرم کردن شیر ندارد، زیرا او به خانه برادرش آقای مشاور می‎رود تا با او بیلیارد بازی کند.

بعد ظهر اما احساس ناخوشی می‎کند و ماری به او پیشنهاد می‎کند که روی تخت دراز بکشد. ابتدا او حاضر به این کار نگشته بود، زیرا که برادرش انتظار او را می‎کشید. اما وقتی ماری او را راضی ساخت که وقتی هنگام رفتن برسد می‎تواند دوباره بلند شود و برود او این کار را قبول کرد و بر روی تخت دراز کشید.

اما پس از دراز کشیدن بر روی تخت مرتب حالش بدتر گشت، چنان بد که ماری نتوانست یک لحظه او را تنها بگذارد و برای آوردن پزشک برود. همچنین مرا هم نتوانست از جریان با خبر سازد.

او شروع به تب کرده بود، و سپس وقتی کمی از عصر می‎گذرد به خیال‎بافی می‎پردازد، و با این همه قصد داشت از تخت بلند شود که ماری تقریباً باید با خشونت او را نگاه می‎داشت. و او دائماً با صدای ضعیفی می‎گفت: «من باید بلند شوم! برادرم برای بازی بیلیارد انتظارم را می‎کشد، و اگر من نروم عصبانی می‎شود.»

این حرف‎ها آخرین افکار و سخنان او بودند. خیلی زود پس از آن ساکت می‎شود و به خواب ابدی فرو می‎رود. و حالا من اینجا نشسته‎ام و می‎نویسم، و در انتها یک چیز به این نوشته اضافه می‎کنم: «برادر، من از تو عصبانی نیستم! برادر من، من از تو عصبانی نیستم! و من بزودی می‎آیم ــ من این را می‎دانم، من آن را احساس می‎کنم ــ خیلی زود می‎آیم، حالا می‎خواهم به تو بگویم که من از تو عصبانی نیستم، بلکه می‎خواهم بگویم که من تو را دوست داشتم و می‎خواهم همچنان دوست داشته باشم، در هر دو جهان، و همیشه تا ابد!"

http://www.youtube.com/watch_popup?v=7a1zU0yxk6c